Artikels door Johan Morris:
De wereld vergaat
“Vrienden ’t is tijd om uw paksken te maken”, een aloude tekst die als inspiratiebron diende voor 1 van de liedjes van de vlaamse meidengroep Lais, waarbij we ons afvroegen waar het origineel vandaan kwam.
Blijkt dat dit lied terug te vinden is op meerdere marktzangersblaadjes en (met notenschrift) in “De Vlaamsche Zanger n°1” (1e druk in 1899).
Het staat ook in de “Verzameling der volledige Kluchtige en Politieke Liederen van Karel Waeri, den Gentschen Beranger”, na zijn dood uitgegeven door zijn zoon in 1899.
Waeri is vermoedelijk de auteur van de originele versie, 9 strofen lang, waarbij in de loop der tijden blijkbaar een paar stroofjes werden … vergeten: in de “Vlaamsche Zanger” blijven er maar 5 over en het zijn ook die strofen die we terugvinden op marktzangersblaadjes en in schriftjes. We zingen zelf ook de 5-strofe versies, ondermeer omdat we geleerd hebben uit eigen ervaring en uit proefondervindelijk onderzoek in Usability Labs dat de meeste mensen tegenwoordig meer dan 5 strofen, meer dan 5 knopjes, meer dan 5 keuzes als “teveel” ervaren. We leven nogal gehaast natuurlijk…
Hier de weggemoffelde stroofjes uit de versie van Waeri:
‘k Laat heel den boel aan den prijs van ’t faktuur,
Ik ben van zin in mijn hemde te loopen,
’t Is nog te goed voor het water of ’t vuur,
Ja ‘k ga subiet mijn vioole verpanden,
Wijl ons het werken voor niets meer en baat,
‘k En neem geen stukske niet meer in mijn handen,
Aangezien toch nu de wereld vergaat.
(str. 6 ) ‘K en wil mijn stoelen ook niet meer doen vlechten
’t En is de moeite nu toch niet meer weerd.
Niemand en zal voor mijn meubels nog vechten
Daar ’t hemelsch vuurwerk toch alles verteert.
‘k Blijf met mijn slordige kleeren aan loopen,
’t Kan mij niet schelen wat of g’er van praat,
‘k En zou niet geeren nog nieuwe gaan koopen,
Aangezien toch nu de wereld vergaat.
(str. 8 ) Wroeten en zorgen en zagen en klagen,
steekt dat maar allemaal uit uwen kop,
Beter is ’t van daar uw broek aan te vagen,
Zet er maar liever ne martiko op.
Waarom u nog te vermoeien met werken,
Zuipt u maar zat als nen oude soldaat,
Legt u te slapen en ronkt als een verken,
Aangezien toch nu de wereld vergaat. (bis}.
(str. 9 ) ’t Is niet meer noodig nog branden te blusschen,
Daar ’t hemelsch vuur toch geen hutteken spaart ;
Schiet nu maar al hulder poer naar de musschen,
Wanneer de koning nog oorlog verklaart.
En voor het sluiten mijnheeren, mevrouwen,
Peinst op den zanger en schiet hulder zaad,
Gij moet de kluiten zoo vast niet meer houwen,
Aangezien toch nu de wereld vergaat (bis)
Eigenaardig dat ook die laatste strofe sneuvelde: de zanger doet op het eind een duidelijke oproep naar zijn publiek om hem vorstelijk te belonen, en dat is toch waar elke marktzanger op uit was? Of was de openlijke kritiek op de koning hen iets te link en dierven ze dat niet te publiceren, uit schrik dat de burgemeester hun liedblad zou verbieden?
Waeri was zeker en vast beïnvloed door een andere vlaamse zanger die eerder al talloze sociaal bewogen liederen dichtte en te boek stelde: Napoleon Destanberg. In het boek “Al de liberale liedjes en gedichten van Nap. Destanberg 1846-1866” (gratis te lezen via Google Books) vinden we ook een lied met als slagzin “de wereld vergaat” waarvan het tekstritme heel erg lijkt op die van Waeri.
De zangwijze “En de wiege gaat ” verwijst uiteraard naar een ouder lied en dat vonden we met enige moeite terug via “De Nederlandse Liederenbank” waar het lied “De wiege ” werd gearchiveerd. Op zijn beurt verwijst dat weer naar een andere, nog oudere zangwijze.
Die “Sapperdeboeren” (zoals genoteerd door Ate Doornbosch) lijkt van héél ver een beetje op de melodie die we voor “De wereld vergaat” terugvonden: het is in elk geval ook een walsje. De volledige titel zou “Sapperdeboeren wat heb ik een leven” moeten zijn, want zo wordt het vermeld als zangwijze bij het lied “Mijne levensschets” (A. De Weerdt, 1862) in het boek “Arm Vlaanderen zingt” van Dirk Wilmars.
Onze versie van “De wereld vergaat” is vooral gebaseerd op de partituur van “De Vlaamsche Zanger” en op de versie genoteerd door Willy Lustenhouwer.
Bij Waeri is er geen sprake van een weerkerend refrein; zoals in zijn tijd gebruikelijk werden de laatste zinnetjes van elke strofe herhaald om het publiek de kans te geven ook iets mee te zingen. Bij de “remakes” uit de 20e eeuw is er wel een refrein bedacht, met passende melodie.
De wereld vergaat
069 [A] Karel Waeri [C] trad.
Vrienden ’t is tijd om uw pakske te maken,
doe maar uw potten en pannen bijeen
Tracht als ge kunt nog wat vreugde te maken,
vreugd’ en verdriet blijven ’t langst op de been.
’t Aards firmament begint reeds te verdoven,
’t schijnt dat de zon en de maan ons verlaat.
Niemand verplicht ik nog mij te geloven,
maar ’t is de roep dat de wereld vergaat
Dat hij vergaat, dat hij vergaat, dat de wereld vergaat…
Dat hij vergaat, dat hij vergaat, dat de wereld vergaat.
Sommigen zeggen, ’t is triestig om horen,
dat heel het mensdom zal worden verbrand.
Anderen zeggen, men zal ons versmoren,
’t een en het ander ’n is nie plezant.
Maar kwam een zondvloed het mensdom te temmen,
’t ware een waterplas midden de straat,
mannen en vrouwen, ge zoudt ze zien zwemmen,
als door het water de wereld vergaat.
Honden en katten en muizen en kraaien,
God, wat zal dat toch een hutsepot zijn,
als wij op ’t vuur van de hel zullen braaien,
al ondereen als een portie konijn.
’t Ware verduiveld wat fel overdreven
ons te behand’len als vis of gebraad,
’t is om te schrikken, te schudden, te beven,
als g’er aan denkt dat de wereld vergaat.
Waar toe nog goed ons te wassen, te scheren,
waar toe nog goed ’n schoon hemd aan te doen?
Laat ons maar drinken en laat ons maar smeren,
kom, laat ons nog een fortuintje op doen.
Toe, Jan, gij moet mij wat kiekens gaan halen,
kiekens toch lopen genoeg op de straat;
het is onnodig er voor te betalen
want het staat vast dat de wereld vergaat.
Eindelijk moest het er toch eens van komen,
’t werd ons voorspeld door de ster met ’n steert, (1)
maar ‘k heb gelukkig mijn voorzorg genomen,
mijn laatste frank is goddank al verteerd.
Ben ik gedwongen wat schulden te maken,
zet men mij heden of morgen op straat,
‘k lach er wel mee want het kan mij niet baten,
iedereen zegt dat de wereld vergaat.
| Partituur * De wereld vergaat * | |
1. De wereld vergaat
|
Bronnen: "De Vlaamsche Zanger n°1" (1e druk in 1899). “De geschiedenis van het Café-Chantant” - Willy Lustenhouwer "Verzameling der volledige Kluchtige en Politieke Liederen van Karel Waeri, den Gentschen Beranger", na zijn dood uitgegeven door zijn zoon in 1899
(1) Roger Hessel denkt in “De Filosofen van de straat” – pag. 219 – dat dit lied uit 1910 stamt (hij vond het lied in een schriftje waar het op zijn beurt waarschijnlijk werd overgeschreven van een liedblad van de gebroeders Rombouts uit Rozendaal) en dat het dus verwijst naar de passage van de komeet van Halley die in 1909 voor paniek zorgde. Dat kan niet kloppen aangezien het lied al 30 jaar eerder werd gezongen door Waeri. De vorige passage van de komeet van Halley was in 1835 toen Waeri nog een zuigeling was…
Maar er zijn tijdens Waeri’s leven heel wat kometen ontdekt. Tussen 1854 en 1864 ontdekte Giovanni Battisti Donati alleen al zes nieuwe kometen waaronder “Comet Donati” die hij vond in 1858. En ook toen waren de voorspellingen van het einde der tijden niet te tellen. Het is dus zeer aannemelijk dat het lied inderdaad door Karel Waeri is geschreven als satire op de vele voorbarige paniekreacties..
Het Vliegmachien
Door de eeuwen heen heeft de mens er altijd van gedroomd om ooit eens verlost te geraken van de zwaartekracht: vrij als een vogel rondvliegen, over verre horizonten, hoe zalig moest dat wel niet zijn. De broertjes Joseph-Michel en Jacques-Emiel Montgolfier hadden rond 1780 weliswaar al spectaculaire experimenten gedaan met heteluchtbalonnen, het was een ander […]
Klacht van een jongeling aan het graf zijner bruid
In het boek “Huilen op de kermis” vonden we de tekst van dit lied, dat wij kenden van de plaat “Alcazar” van Het Belgisch Combo. Het werd daar a capella gezongen op een door Erik De Volder en C° zelf bedachte melodie. Volgens het boek moet het gezongen worden op de melodie van “Bij het […]


