’t Is de vrouw of ’t is de man
Dit lied van Frans Jacobs leert ons iets over de traditionele rolverdeling tussen man en vrouw zowat 100 jaar geleden.
Of toch over de opvattingen terzake van Frans Jacobs, al is het nooit zeker of hij het echt meent dan wel de mannen en vrouwen in zijn publiek nu eens op stang wil jagen dan weer naar de mond wil praten.
’t Is de vrouw of ’t is de man
868 [A] Frans Jacobs [C] Franz Dölle
Als men eens hoort en ziet
op ’t huwelijksgebied,
dat is somtijds niet pluis.
Is er beslag in huis,
dan ligt er de schuld toch op één van de twee:
op de vrouw of de man weleer.
Daarom wil ik ieder zijn fout zingen gaan
in het huwelijksbestaan.
Wie er veel moet werken voor ’t bestaan,
zacht van caractère, da’s de man.
Zij die lange slapen kunt gij wel beschouwen
en die ’t meeste klagen ’t zijn de vrouwen.
Die naar weinig vragen, da’s de man
die soms horens dragen, da’s de man.
Die niet veel verteren,
nooit gaan uit komeren
en niets refuseren: da’s de man.
Een glaasje als het kan
drinken, dat doet de man.
Komt hij wat zat naar huis
dan is er een gedruis.
Het vrouwken begint, ja zij speelt op haren poot
met de koffiekan op haren schoot.
En binst dat zij nog drie, vier taskens uitdrinkt
wordt ze soms welgezind
Wie kan er flatteren? Da’s de vrouw.
Dragen schone kleren? Da’s de vrouw.
Die hem laat verleiden, zachter dan de lammen,
met lappen op zijn broek: ’t zijn de mannen.
Zij die lachen, zwieren, da’s de vrouw;
ook roepen en tieren: da’s de vrouw.
Die zondag en feestdag als godinnen blinken,
het huis laten stinken: da’s de vrouw.
’k Zeg niet dat elke vrouw zo slecht is in den trouw,
daar zijn ook slechte mans, maar dat is buitenkans.
En in ’t algemeen draagt de vrouwe, ziet goed,
de grootste pluim op den hoed.
Zij willen den baas zijn, ’t zij groot of ’t zij klein,
luistert maar in mijn refrein:
Wie speelt met de duiven als het kan?
Wie rookt er, wie sjiekt er? Da’s de man.
Zij die geren zuipen, leven als tirannen,
ja, dat vindt gij ook onder de mannen.
Wie de kinders kweken, da’s de vrouw,
en zorgen voor ’t eten, da’s de vrouw.
Die bijten en klauwen, ja dat zijn de vrouwen,
wie sneukelt en snuift dat is de vrouw.
| Partituur * t Is de vrouw of t is de man * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: Quand refleuriront les lilas blancs - Wenn der weisse Flieder wieder blüht (1929) liedblad nr 83 van Frans Jacobs (MUZ0821 pag. 68); op zijn liedblad nr 84 betitelt hij hetzelfde lied als "Wie is de beste van de twee"
Frans Jacobs werkte nauw samen met Lionel “Tamboer” Bauwens en die maakte een lied over hetzelfde thema maar op de melodie van “Mon Paris”. Wie als eerste het idee opperde om een lied te maken over dit thema weet ik niet, maar het is wel duidelijk dat ze mekaar inspireerden.
liedblad (fragment) ons toegestuurd door Eddy Polle uit Loppem
Te jong om te sterven
Op een liedblad van “De Lustige Sinjoren” – een groepje rond componist/uitgever Arnold Frank alias August Hermans (1896-1962) – vonden we dit:
Die opgegeven melodie “It Sa Sin To Te Lalay” konden we nergens thuisbrengen tot we ons begonnen af te vragen of het misschien een kryptische omschrijving was? Een poging om aan copyright-eisen te ontsnappen door de ware titel te versleutelen? Of gewoon een fonetische weergave van een niet begrepen vreemde taal?
We denken de puzzle te hebben opgelost na het horen van een lied in een versie van Vera Lynn (1917-2020), die immens populair was in de oorlogsjaren.
” It’s a sin to tell a lie” werd in 1936 geschreven door Billy Mayhew en was een immens succes voor Fats Waller, die er een zeer swingende versie van maakte. Vele andere sterk ritmische covers volgden, hier een recente swingende uitvoering van Lon Eldridge op “resonator guitar” en George Norman op mandoline. Emily Kate Boyd in het midden heeft een gitaar vast maar doet (in dit lied) niet echt mee…
We denken dat “Kootje” (in Gent is dat blijkbaar een andere naam voor een “druppelken” genever), de Antwerpse tekstschrijver, echte (?) naam Osc. Tonnos(1), zich in 1945 op een tragere versie heeft gebaseerd, zoals die van de engelse zangeres Vera Lynn.
De meeste jazzy versies slaan de intro over en houden het bij wat Kootje het “refrein” noemt. Vera zingt die intro wel en Kootje heeft die zelfs verdubbeld om zijn strofen op te schrijven.
Al bij al toch een rake, treffende en ontroerende protestsong met een uitmuntende melodie vinden wij.
Te jong om te sterven
760 [A] Oscar Tonnos (Kootje) [C] Billy Mayhew (1936)
Ginds op het slagveld ligt neergeveld
een soldaat pas twintig jaar.
Een kogel trof hem in de borst,
hij is gans met bloed bemorst.
Kreunend roept hij: heb medelij!
Hebt toch erbarmen, helpt mij!
Door ’t bloed versmacht en met laatste kracht
lispelt hij dees woorden zacht:
Ik ben zo jong, zo jong om te sterven,
ik heb nooit iemand misdaan.
Waarom moet ik ’t leven derven?
Waarom toch elkaar doorkerven?
Waarom moet een oorlog bestaan?
Waarom moeten mensen elkaar haten.
‘k Ben zo jong, zo jong om dood te gaan,
veel te jong om dood te gaan.
En op zijn wang rolt er een traan,
hij denkt aan zijn jong bestaan.
Met doffe blik en ene snik
denkt hij aan zijn thuis met schrik.
Aan vader, moeder, broertje en zus
die hij nooit meer geeft een kus.
Aan zijn geliefde, zijn jonge bruid,
die hij nooit meer in d’armen sluit.
En miljoenen vielen lijk hij
en rusten ginds in het slijk.
Op ’t veld van eer zegt men weleer,
maar velen keren nooit weer.
Hoevele moeders, kinderkens klein
zullen zonder vader zijn?
Die slachterij en al dat lij,
Hitler: de schuld die zijt gij!
| Partituur * Te jong om te sterven * | |
1. instrumentaal
|
(1) We vinden “Osc. Tonnos (Kootje)” slechts op 1 liedblad (van de Lustige Sinjoren) terug, maar dan wel met 6 liedjesteksten ineens. We vermoeden dat het een schuilnaam is, om veiligheidsredenen … stel dat de Duitsers toch nog zouden terugslaan?
Aanvulling 20/11/2022
We kwamen in het bezit van en liedblad uitgegeven door “De Scheldezangers” met als leadzanger Oscar Tonnos, tevens tekstschrijver van de 6 liedjes op dit blad. Hij blijkt in Oudenaarde te wonen en aldaar “Café Trompetje” uit te baten. Zijn muzikale begeleiders noemen zich “Mickey Mouse” olv. Florent Sadones
Bronnen: zangwijze: It Sa Sin To Te Lalay (It's A Sin To Tell A Lie) Liedblad van "De Lustige Sinjoor" 1945 melodie waarschijnlijk gehoord van Vera Lynn
Keizer’s-droom
Marktzanger Leon Vanderplancke laat de Duitse Keizer Wilhelm dialogeren met zijn keizerin. Zij komt vanaf strofe 2 mee aan het woord en is er sneller dan hij van overtuigd dat ze de oorlog moeten opgeven.
Vanderplancke zegt dat zijn lied moet gezongen worden “Op een bekende wijze”; Dat is – denken wij – “La Souris Noire” dat we al eerder in oorlogsliederen tegenkwamen
Keizer’s droom
867 [A] Leon Vanderplancke [C] R. Desmoulins (1881-1939)
[HIJ] Ach wat zie ‘k met de Belgen mijne pere!
’k Moest al lang in Parijs gaan dineren
En alles ging zo goed bij ’t beginnen
’k moest overwinnen, dat was mijn droom.
Mijn soldaten verliezen hun zinnen
en zij keren terug zonder pinne.
Schier geen mannen van den slag
ja ’t verslecht van dag tot dag,
’t was al bloed da’k voor mijn ogen zag
Ja, geteld zijn mijne dagen
Gans mijn leger is verslagen
’t Is al dat bloed van vrouwen, kind en maagd
dat ik vergoot, dat mijne ziel doorknaagt.
En de Belgen zijn verbolgen,
’t zal mij in zijn furie volgen
en mij komen tergen tot mijne straf
Ja, tot aan den boord van ’t graf.
[ZIJ] Maar de Belgen zeer slim en veel wijzer
Lokten hier al uw volk aan den IJzer
Gij wildet ’t overgaan nog proberen
Zij refuseren, ’t was een begin
[HIJ] ’t Ging te ver en dat was toch te vele,
’t water stond er soms tot aan ons kele
want wij konden niet meer voort.
Al mijn kleinen zijn versmoord
of met de bajonet doorboord
[ZIJ] Hebt gij ooit op de slagvelden
aan verminkten en die helden
en aan het sissend bloedbad gedacht
dat gij ons eigen volk hebt toegebracht?
Dacht gij aan die jongelingen,
aan moeders en zuigelingen
die g’hebt gedood, gemarteld en bespot,
deed smachten in het kerkerslot?
[HIJ] Ach ’t is waar ik verloor mijne zinnen
Had ’k geweten ’k trok nooit België binnen
en ik zie mij van elkeen vervloeken,
uit alle hoeken van dorp en stad.
[ZIJ] Ja, waarom? Gij als machtigen keizer,
zaagt gij in dezen oorlog niet wijzer?
Kom wij vluchten uit Berlijn,
Tobie zit al aan den Rhijn,
daar zal hij wel gewroken zijn.
[ZIJ] Smeekt de Belgen om genade
[HIJ] Welk een schand voor ’t volk, en schade
dat hunnen keizer knielend beeft en bid
om al mijn staten en om mijn bezit
Ik zal het voor eens proberen
Ziet, zij allen refuseren
Ach vrouw, ’k gevoel er de genadeklop
op mijn marmelade kop.
| Partituur * Keizer s droom * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "La souris noire" cfr. Hulde aan onze soldaten liedblad Leon Vanderplancke, Stoom-Drukkerij H. Van den Broeck-Jacobs, St. Janstraat, (Park) Aalst



