0

De broodrover

Geplaatst door Johan Morris op 20 november 2025 in liederen | ∞

De industriële revolutie eind 19e eeuw bracht onherroepelijk het stijgend gebruik van machines met zich mee, aangedreven door stoom, door elektriciteit of door diesel. Het waren in de ogen van de fabrikanten middelen om sneller en goedkoper te produceren, voor de zich overbodig voelende handenarbeiders waren het eerder “broodrovers”.

Dat lieten ze niet zomaar gebeuren, er kwamen – na veel hevige en bloedige strijd – vakbonden om te ijveren voor een menswaardig bestaan voor iedereen en billijke vergoedingen voor elke vorm van arbeid.

Stadsgraanzuiger met stoomdrijfkracht – in gebruik genomen in 1927 – ondertussen verhuisd naar Rotterdam

In dit lied gaat het meer specifiek over de graanzuigers (elevatoren) die in de haven van Antwerpen in gebruik werden genomen vanaf 1883 op initiatief van Schepen Ferdinand Van der Taelen. Zo moest het graan niet zak per zak gelost worden maar kon het veel sneller overgeheveld worden naar silo’s aan land en omgekeerd. Resultaat: meer dan 3000 dokwerkers op slag werkeloos! Geen wonder dat de ijverige schepen door een woedende menigte werd belaagd en moest ontzet worden door 16 gendarmes te paard met de sabel in de hand.
Wie de tekst voor dit lied schreef weten we niet, de niet vermelde melodie komt van het lied “Blue Bell” dat in 1904 verscheen. Dat gaat over een soldaat die zijn geliefde moet verlaten voor een niet nader genoemde strijd. Hij overleeft het niet …

De Broodrover

1066 [A] onbekend [C] Theodore F. Morse (1873-1924)

Daar klinkt langs alle kanten
een kreet vol bange klem:
“De elevator zal komen”
roept ieder met droeve stem.
Het werkeloos tal gaat stijgen,
d’armoe sluipt de woning in.
Geen arbeid is er meer te krijgen,
verhongeren doet menig gezin

Waar is de werkman
die steeds vol vlijt
zijn krachten weidde
aan harden arbeid?
Ja, ziet hem staren
droevig ter neer
op hongerige kinderen,
voor hem geen arbeid meer.

Ziet gij die lange scharen
van mannen vol van kracht?
Het zijn allen werkelozen,
thans verschopt en thans veracht.
Drie duizend kloeke mannen
staan nu weer aan de kant
door de elevatoren,
de vloek van ’t ganse land.

Daarom, o werkmans zonen
voor wien men d’arbeid dooit,
schaart u onder de vanen
die men voor u ontplooit.
Laat thans uw stemme horen,
geef aan ons werk en brood:
weg met d’elevatoren
die ons doemen ter dood.

3. Waar is de werkman
die steeds het graan
op zijn schouders
in de schuren deed gaan?
Ja, ziet hem dwalen,
bleek als de dood,
want d’ellevatoren
ontstolen hem brood.

PDFlogo Partituur * De Broodrover *
MP3logo
      1. instrumentaal

 Bronnen:
zangwijze: Blue Bell (1904)
liedblad drukkerij Van den Eynde, Antwerpen (MUZ0956 pag. 22)
“Drij Moorden voor Vijf Cens” (MUZ0544 pag. 89 e.v.)
“Liederen der industriële revolutie - deel 1, 2 en 3” (MUZ0070 pag. 144)

Ook in Nederland verscheen in Amsterdam op een anoniem liedblad een lied over hetzelfde thema, op een andere, niet vermelde melodie.

Tags:

2

De vondelinge

Geplaatst door Johan Morris op 6 november 2025 in liedbladen, liederen, Over Liefde & Verdriet | ∞

Over vondelingen hebben we het al een paar keer gehad(1). Niet te verwonderen: er waren er nogal wat, om diverse redenen. Het ging dan wel altijd over pasgeborenen die ergens werden achtergelaten, dikwijls aan het portaal van een kerk omdat daar (vroeger) elke dag vroom volk passeerde. Deze vrome gelovigen konden het niet maken om zo’n kind te laten liggen en vaak kwam het dan ook goed terecht.

In dit lied is de titel slecht gekozen. Het gaat eerder over een jong meisje dat verweesd is achter gebleven als haar moeder sterft en “een vader had ze nooit gekend op aard”.  Uiteindelijk (spoiler alert) loopt het ook hier goed af.

De vondelinge
1065 [A] Aloïs van De Velde [C] J.L. Benech (P.D.)

Koud en dampig was de lucht zwaar belaân
toch zag men een meisje droef eenzaam gaan
’t hart gebroken door de smart
sinds moederke rust in ’t graf
Al dien tijd dwaalde het hulpeloos rond
omdat het bij niemand geen brood meer vond
zo doold’ het dagen alleen
wijl het smeekt vol droef geween.

Moedertje ach waarom gingt gij heen?
Niemand begrijpt mijn smart of geween
Ik gevoel den honger die mij kwelt
en niemand die mij ter hulpe snelt
’t is zo stil en treurig om mij heen
moedertje waarom keert ge niet weer?

Zo ging dat arme kind doelloos voort
wijl er toch niemand haar klachten aanhoort
steeds alleen, van niemand hulp
zij bezat noch huis of stulp.
Een vader had zij nooit gekend op aard
de maatschappij had haar in ’t leven gebracht.
Zo bleef het na moeders dood
gans alleen smeekt ze steeds voort.

Moedertje ach waarom gingt gij heen?
Niemand begrijpt mijn smart of geween
Ik gevoel den honger die mij kwelt
en niemand die mij ter hulpe snelt
’t is zo stil en treurig om mij heen
moedertje waarom keert ge niet weer?

Den avond viel en ’t werd stil als een graf
en kwam voor het arme kind den bangen nacht
zij dacht weer: waar nu gerust?
Geen moeke die m’in slaap sust.
Stil en eenzaam viel z’in slaap ’t arme kind
’s anderdaags, een brave man die haar vindt
aanschouwt haar met droef geween
wijl ze zucht: « ‘k ben gans alleen »

3. En die man zegde haar zacht en teer:
ik geef u een brave moeder weer.
Het kind zegde, ach het is te schoon,
misschien is het toch slechts maar een droom
maar die brave vrouw zegde: mijn kind,
’t is waarlijk een moeder die gij vindt.

PDFlogo Partituur * De vondelinge *
MP3logo
      1. instrumentaal


(1) Andere liedjes over “vondelingen” :
 Bronnen:
zangwijze: "Riquita" (1926)
MUZ0821 liedbladen verzameling Eliane Van Geyt pag. 109
31e VLAAMSCHE UITGAAF van de goed gekende Volkszangeres
HONORINE VAN HEMELRIJK  OUDE BRUG, 248, LOKEREN
begeleid door de accordeonist Aloïs Van De Velde

Tags:

0

Het is koud en het sneeuwt

Geplaatst door Johan Morris op 23 oktober 2025 in liedbladen, liederen, Over Liefde & Verdriet | ∞

Joannes Henri Peeters en zijn echtgenote Maria Van Gestel uit Aarschot zongen en verkochten liedjes op de markten. Daar hadden ze mekaar waarschijnlijk ook leren kennen want Maria was een dochter van marktzanger Bernard Van Gestel en ook haar broers Dolf en Ferdinand werden marktzanger terwijl zus Maria Anna trouwde met marktzanger Frans Van Kets. Het echtpaar Peeters-Van Gestel tekent als “uitgever” op  het liedblad, we nemen aan dat ze ook de tekst schreven.

Het is koud en het sneeuwt

1064 [A](P.D.) (Henri) Peeters (+1955)- (Maria) Van Gestel (+1953) [C](P.D.) Joe Burke (+1950)

Zit daar niet in het gure weder
een klein knaapje dat schreide zeer?
Wijl het dacht aan zijn moeder teder
klonk het: « Ach, kom toch weer »

« ’t Is koud en ’t sneeuwt op straat »
wat leed den armen knaap.
Hij sprak er zo zacht:
« Moeder, gij ligt in ’t graf. »
Duntjes was het gekleed,
de smart die het bestreed
kon niet groter zijn
voor ’t arme knaapje klein.

’t Richt hem op en met zure schreden
gaat het nog eens naar ’t kerkhof heen
om moederke te gaan bewenen,
door sneeuw bedekten steen.

Bodem door ’t witte kleed omweven,
moeder hier op uw kille graf
bidt uw kindje door smart omgeven,
was ’t ook de wereld af.

« Sinds uw dood moeder moet ik lijden,
vader ziet naar zijn kind niet meer.
In uw graf zou ik mij verblijden,
kom ik bij u maar weer.

’s Morgens vroeg, het begon te dagen,
zag de grafmaker binst zijn werk
een arm kind in de sneeuw begraven,
’t lag op zijn moeders zerk.

PDFlogo Partituur * Het is koud en het sneeuwt *
MP3logo
      1. instrumentaal

 Bronnen:
zangwijze: "Rien que vous" alias "Yearning (just for you)"
liedblad uit Aarschot "Laatste Nieuwe Liederen" (MUZ0776 pag. 21) toegestuurd door Remi Heylen
Originele tekst van Benny Davis (1925)

Tags:

Copyright © 1967-2026 Wreed en Plezant Alle rechten voorbehouden.