Uitspraak der moord te Wyngene (1909)
Roger Hessel schrijft in “Roversbenden in Oost- en West-Vlaanderen”:
Op 3 oktober 1909 werd het West-Vlaamse Wingene opgeschrikt door een passioneel drama. Aanvankelijk dacht men aan een bijzonder geheimzinnige en pijnlijke zaak. Hector Vandevoorde en Pharaïlde Lampaert waren amper twee maanden gehuwd toen een drama zich voltrok. Volgens de eerste verklaringen van de echtgenoot was hij omstreeks elf uur in de avond thuisgekomen. Toen hij op zijn vrouw riep en geen antwoord kreeg, rende hij naar buiten waar hij om hulp riep. Toevallig waren de veldwachters op ronde, die op het hulpgeroep kwamen toegesneld. Tot hun ontsteltenis zagen zij het levenloze lichaam van Pharïlde Lampaert met verbrijzelde schedel op bed, badend in haar bloed. Na tegenstrijdige verhalen aan de speurders over gestolen geld, werd hij enkele dagen na de begrafenis van het slachtoffer aangehouden. Volgens de pers lag het er vingerdik op dat Van de Voorde misschien de moordenaar kon zijn. Er werden namelijk belangrijke verklaringen afgelegd door een jonge vrouw, Helène D. met wie Van de Voorde reeds voor zijn huwelijk betrekkingen had.
Pharaïldis Clemence Lampaert (°04-08-1889) en Hector Joseph Marie Vandevoorde (°03-10-1878) waren inderdaad op 25 augustus 1909 gehuwd in Pittem maar woonden in Wingene, het geboortedorp van de bruidegom. In de krant “Het Handelsblad” las men op 5 oktober 1909:

Maar op 9 oktober voelt dezelfde krant al nattigheid…
Op 16-17 oktober brengt de krant nog een uitvoerig relaas over het gebeurde: de echtgenoot wordt verdacht maar er zijn geen bewijzen.
Op 28 oktober zijn die er wel en is er geen twijfel meer.

Het lied van Aloïs Van Peteghem moet kort na 28 oktober 1909 uitgebracht zijn.
De zangwijze wordt niet vermeld, maar Roger Hessel vermoedt dat het de favoriete zangwijze van Van Peteghem is, die hij ook gebruikte voor “De moord van Ieper”. Wij volgen zijn veronderstelling.
Uitspraak der moord te Wyngene
966 [A] Aloïs Van Peteghem (?) [C] trad.
1. ’t Jaar negentien honderd en negen
Was Wyng’ne gedompeld in rouw
Daar vond men ontsteld en verlegen
In haar bed vermoord ene vrouw
De man ging dan zelf niet naar boven
Om ’t lijk zijner vrouwe te zien
Zo werd die moord op hem geschoven
Hij werd voor den dader aanzien
2. Wat later werd hij dan gevangen
Door Gerechtsdienaars van de wet
Zoo werd hij tot elkeens verlangen
Te Brugge achter ’t slot gezet
’t Gerecht kwam alles ’t onderzoeken
Waarom hij die moord had begaan
Men onderzocht zelfs zijne boeken
Of er een diefstal was begaan
3. Zijn gezegde kon niet meer baten
Dat hij daar onschuldig aan was
Toen werd hij niet meer los gelaten
Getuigen die spraken zeer kras
Die zaak werd nu laatst opgeroepen
Te BRUGGE voor het tribunaal
De deur van de rechtbank ging open
Den toeloop was groot in de zaal
3b. Nooit heeft hij die vrouwe bemind
Hij was op een ander gezind
Zoo bezeten door het Kwaad
Dacht hij op een misdaad
Hij was op zijn vrouwe gestoord
Zonder reden pleegde hij moord
Nu zit hij in het gevang
Voor g’heel zijn leven lang
4. Daar hoort men getuigen verkonden
Dat hij op speelreis enen brief
En ook nog Goudwerk heeft gezonden
Dit alles al naar een oud lief
Van die grote reis ’t huis gekomen
Ging hij bij zijn oude vriendin
Zijn vrouw heeft dat alles vernomen
Dat trof haar het hart en de zin
5. Eens was zij naar haar huis getreden
Hij zond haar nen brief onverwacht
Daar schreef hij in, ik heb nu reden
Te scheiden; dat is mijn gedacht
Ja, Gij hebt mij laflijk bedrogen
Zeker zo een vrouw wil ik niet
Maar dat was oneerlijk gelogen
Die vrouw miek daarin veel verdriet
6. Na ’t pleidooi van zijn advokaten
Ging de jury dan in beraad
Voor hem kon er nu niets meer baten
Elk dacht hij heeft die moord begaan
Zijn straf werd hem dan afgelezen
De stilte in de zaal was groot
En zo werd hij aldaar verwezen:
zij luide voor hem tot ter dood
6b. Gij kondet gelukkig leven
Al zonder tegenspoed
Uw vrouw had niets misdreven
Zij leefde braaf en goed
Gij bracht haar zonder reden
Zo vreeselijk ter dood
De straf die g’hebt op heden
Is waarlijk niet te groot.
| Partituur * Uitspraak der moord te Wyngene * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Moord te Ieper" in "Roversbenden in Oost- en West-Vlaanderen (Roger Hessel) MUZ0945 pag. 91 Krantenartikelen in "Het Handelsblad" van 5 tot 28 oktober 1909.
Het lot der zeeman
Op minstens drie verschillende liedbladen met “Liederen gezongen en gespeeld door DAVID DEWYZE” uit Koekelare komt het lied over “Het lot der zeeman” aan bod. Misschien is hij de auteur van de tekst, misschien ook niet: hij recupereert vaak teksten van Tamboer en anderen, zonder bronvermelding… Toch krijgt hij hier het voordeel van de twijfel want we vonden deze tekst enkel op zijn liedbladen terug, nergens anders.
Ook de gekozen melodie “Au delà des nuages” (Georges Zwingel – Henry Himmel), gezongen door Tino Rossi in 1936, kwamen we nog niet vaak tegen. Tamboer refereert naar die mooie tango-melodie overigens als “Aan de overzijde der wolken” en Achille Coppenolle (dus) ook…
Het lot der zeeman
965 [A] David Dewyse (1907-1963) [C] Henry Himmel (1900-1970)
’t Weer is zo stuur en ’t regendroppelt,
de golven slaan boven de mast.
Ik hoor ’t geluid der sireen ontwaken,
de golven maken mij zo bang.
Maar och m’n God, heb toch medelijden,
wij zijn zo ver hier van ons woon.
Dien donk’re nacht zal ons verdwalen,
Maar ach m’n God, mijn vrouw en zoon.
Spaar ons van die gevaren, hier op die wrede zee.
Wij trotseren de baren, maar de wind sleurt ons mee.
Ach vrouw lief, stort geen tranen,
aanhoort toch mijne bee,
’k denk aan u en mijn kleinen die zo ver zijn van mij.
Wij verdwenen tussen de baren
gelijk de sneeuw door zon verdween.
En ik voel mij de grond nederdalen,
Nu is het voor mij hier gedaan.
Maar neen, ik wil nu alzo niet sterven,
waar is nu toch mijn vrouw en kind.
Het is gedaan met ons te samen,
het is Gods wil dat wij vergaan.
Aanhoort toch mijne kreten hier op die wrede zee.
Golven nemen ons mede naar het diepste der zee.
Vaarwel mijn dierbaar’ ouders,
vaarwel mijn vrouw en kind,
Vaarwel zusters en broeders, die ik ook zo bemin..
| Partituur * Het lot der zeeman * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Au delà des nuages" liedblad David Dewyze (1907-1963) geciteerd in "Zingende Baren" (Jef Klausing, MUZ0115 pag. 42 lied nr 25) en afgedrukt in "Doos Gazette nr. 232 -Oktober 2021" van Guido Vandemarliere (Poperinge) componist H. Himmel (1900-1970) ook gekend van "Bohémienne aux yeux noirs"
De Keizer aan den IJzer (2)
De eerste strofe van dit spotlied vonden we ook terug in kortere straatliederen, weliswaar op de melodie van het refein.
In één daarvan wordt die strofe iets minder proper aangevuld:
vroeg de kroonprins aan de Keizer.
Ach mijne zoon, we kunnen er niet door
die kleine dappere Belgen staan er voor.
En hadden wij dat maar geweten
dan hadden w’in ons broek gescheten.
Met uit te wassen, jongen, was ’t gedaan,
maar nu moeten wij er allemaal aan
En dat is dan het hele (straat)liedje. In Diest werd zelfs alleen maar de eerste helft van de tekst onthouden en gezongen.
Circa 1960 kwam het melodietje ook terecht in een potpourri van 64 liedjes, bewerkt door Francis Bay en te vinden op de ( mini-LP “Vlaamse Kermis” – Philips P 10426 R)
In een liedjesschrift afkomstig uit Kortemark vond Roger Hessel een veel uitgebreidere en allicht originelere versie, die hij overnam in zijn boek “Marktliederen over de ‘Grooten Oorlog’. ”
Dan is het ook duidelijk dat de (hele) melodie van “La souris noire” er bij past.
De Keizer aan den IJzer (2)
964 [A] onbekend [C] R. Desmoulins (1881-1939)
“Papa, hoe zit het nu aan den IJzer?”,
dat vroeg den kroonprins aan den Keizer.
“Slecht, mijn zoon, want we kunnen er niet door,
die kloeke Belgen, die staan er voor.”
“Ach, papa ge moet daarom niet treuren,:
wij zijn jong en we moeten er deure.”
“Ach, mijn allerliefste zoon, blijf gij nu maar beter thuis,
aan den IJzer daar is ’t niet pluis.”
Keizer Willem met zijn pinne
kwam om België t’ overwinnen.
Eén stap vooruit en twee weer achteruit.
En zo vliegen onze Belgen er uit
met kanons en mitrailleuzen.
Ja, die laffe Duitse reuzen,
al met de wapens boven hunne kop
moeten z’aan den IJzer kapot.
En daar aan de nieuwe Dardanellen
daar schieten ze met schramtenellen
en den Keizer was daar aan het front,
hij kreeg een kogel tegen zijn kont.
Dat hij nu toch maar eens kon vliegen,
hij zou de Belgen kunnen bedriegen,
maar zijn rechtervleugel is nu toch helemaal kapot
en de Belgen houden met hem de zot.
Ik heb ook al een vlieger zien vliegen
Het was een Engelse zonder liegen
Z’hebben er op geschoten en gemist
Den Engelsman die roept: 0 yes
Zij hebben dan een bom laten vallen
G’had de duitsen dan moeten zien rollen
en den enen vloog alhier en den anderen aldaar
En zo bleven hun kanons daar staan.
En die lafaard van een duitse keizer,
samen met al zijn volk aan den IJzer
en al met zijnen groten overmacht
kon er niet over zo’n kleine gracht.
Wie zal er nu toch wel zegepralen,
op zijn hoofd ook de krone gaan dragen?
Zonder twijfel is die eer voor onzen koning Albèrt
want hij is voorwaar die krone weird!
| Partituur * De Keizer aan den IJzer (2) * | |
2. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "La souris noire" straatliedversie in "De Eerste Wereldoorlog in het Vlaamse Volkslied" (Elke De Greef) (MUZ0725 pag. 1338) en in "Diestse Liekes en Poëziekes" (MUZ0577 pag. 138) MUZ0532 "Marktlied WOI" (Roger Hessel) pag. 204 "Uit een liedschrift dat toebehoorde aan Celina Vanthournout, Kortemark-Elle."