Andreas De Weerdt in zijn tijd
Dirk Wilmars in “Arm Vlaanderen zingt” of: “Het geluk der onbewusten” (1975, pag. 5)
INLEIDING: DE WEERDT IN ZIJN TIJD.
Hoe vreemd is de wereld waarin wij leven.
Naarmate wij ouder worden neemt de tijdgeest af, om geheel te verdwijnen bij het afsterven der laatste tijdgenoten.
Wij, de ouderen, zijn de eilandjes van een voorbije tijd die nog niet door de actualiteit van het eigentijdse werden overspoeld.
Eens zal onze tijd de nieuwe generaties volkomen vreemd en onbegrijpelijk voorkomen.
Zeker, wij kunnen boeken, kranten, tijdschriften en modebladen raadplegen en zo het verleden stuk voor stuk weer samenstellen.
Wij kunnen proberen een voorbije tijd globaal te herkennen in zijn cultuuruitingen. De sfeer van een tijd herleeft bijvoorbeeld in zijn liedjes.
Laten wij maar even terugdenken aan de tijd der twintiger jaren met zijn jazz, zijn charleston, zijn mode en vooral zijn liedjes.
Door de gebeurtenissen van toen ontstaat er een soort saamhorigheidsgevoel, waartegen uiteindelijk een nieuwe generatie gaat reageren. Hoe fragmentair ons begrip en kennis van de 19e eeuw wel is blijkt o.m. uit de vergankelijke roem van Andreas De Weerdt.
Nog niet zo lang geleden was De Weerdt de beroemdste chansonnier van Antwerpen. De mensen stonden in de rij voor de krantenwinkels als er een nieuwe liedjesbundel uitkwam. Zijn liedjes werden op tienduizenden exemplaren gedrukt. Overal werden zij gezongen. In de café-chantants, in de herbergen en kroegen, op straat, in de werkplaatsen en op de markten. Hij zou meer dan 1700 liedjes hebben geschreven.
Het loont de moeite even te vertellen hoe ik De Weerdt heb leren kennen.
Het is ongeveer twintig jaar geleden dat ik Willem Elsschot, zijn vrouw en enkele familieleden bij mij ontving. Het was een gezellige avond. De aanwezigen baadden in een sfeer van scepticisme en iedereen speelde het Elsschotiaanse spel der nuchterheid mee.
Toen declameerde Willem Elsschot een lied over een schoenmaker. Ik herinner mij niet meer in welk verband. Het voorgedragen lied viel ten zeerste in de smaak van het gezelschap.
Na een pauze vroeg Elsschot “weten jullie van wie die tekst is ?” Niemand wist het. “Da’s van een zekere De Weerdt, een douanier, dat ze hem maar eens proberen na te doen. Dat kunnen ze niet.”
“Ze” dat waren de officiële gesubsidieerde literatureluurs van de academie en de literaire kringen.
Soldaten-Mizerie


Jerome Pieters, tekstauteur van dit lied, was geen marktzanger, zijn tekst is duidelijk vervaardigd door een geschoold persoon en dat waren de meeste marktzangers of soldaten in 14-18 niet.
Sinds de herdenking van die Groote Oorlog in 2014 zijn er op het Internet massa’s documenten opgedoken die ergens in vergeelde mapjes bewaard waren gebleven.
Zo leren we dat Jeroom Pieters (op de foto hieronder, vooraan zittend, 2e van rechts) tijdens WOI priester-brancardier was, geboren in Nieuwkapelle op 14 juni 1887 en priester gewijd te Brugge op 23 december 1911. Vlak voor de oorlog werd hij leraar benoemd aan de retorica van het bisschoppelijk college te Tielt.
Een meer dan geschoold schrijver dus. Hij overleefde WOI maar overleed op het eind van …WOII als parochiepriester van Snellegem.

De vermelde zangwijze doet vermoeden dat het lied pas in de loop van WOII werd gemaakt en gezongen, vlak voor tekstschrijver Jerome Pieters overleed.
De walsmelodie werd immers in Duitsland geschreven door Jacob Pfeil als “Fahr mich in die Ferne, mein blonder Matrose” alias “Am Golf von Biskaya” en voor het eerst op plaat gezet in 1937. Het is dus zeer onwaarschijnlijk dat Eerwaarde Pieters die melodie al kende tijdens WOI.
Bob Scholte zong na 1937 een door Kees Pruis gemaakte vertaling ervan als “Neem mij met je mee, matroosje” alias “Aan het strand stond een meisje” met in het refrein de zinsnede “Wij behoren tezamen als de wind en de zee”. Het lied past echter bij beide wereldoorlogen en het origineel staat nog steeds op het zeemanslied-repertoire van diverse artiesten.
Soldaten-Mizerie
963 [A] soldaat Jerome Pieters [C] J. Pfeil
Verlaten van allen
die lief voor hem zijn,
in droefheid en lijden,
in vreugde en pijn,
staat daar aan die loopgracht,
bibb’rend van de kou,
een soldaat op schildwacht
in droefheid en rouw.
Ach God, die zo goed in de harten kan lezen,
Gij weet welk verdriet wij nu allen beleven.
Wij, arme soldaten,
ver van vrouw en van kind,
wil ons niet verlaten,
maak ons weer blij gezind.
Laat ons nog wat leven,
want de vrees voor de dood
doet ons hartje beven,
laat ons toch niet in nood.
Zijn ogen staan droevig
in zijn Vlaaamse kop
en kijken standvastig
de veldwegel op,
die, wit van het vriezen,
niet ver van hem af,
een baan schijnt te kiezen
naar ’t sombere graf.
Hij voelt in zijn harte
in dien kouden nacht
die vreeslijke smarte,
door hem zo veracht.
Die kwam door het scheiden
van vrouw en van kind,
waarvan hij door beiden
zo lief werd bemind.
Waarom toch, zo zucht hij,
sta ik hier op wacht?
Ginds wacht zij nu op mij,
bij dag en bij nacht.
En ik vraag niets beter
dan te mogen naar huis,
want ’k min haar zo teder
in mijn ned’rig kluis.
O, groten der aarde,
aanhoort toch ons beê:
schat alles naar waarde,
en laat ons in vreê.
Genoeg nu dien oorlog,
zo wreed en zo grof,
en laat ons vandaag nog
voor goed in verlof.
| Partituur * Soldaten-Mizerie * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Fahr mich in die Ferne, mein blonder Matrose" liedblad van soldaat Jerome Pieters, Watou uit de verzameling van Roger Hessel Foto op de website Europanea
De bloem des bals
Martha Criel schreef in haar liedjesschrift een droevige ballade neer.

In een anoniem liedschrift dat J. De Roy ons in 2017 bezorgde staat een afwijkende versie.

Ook Jean Huveneers (1891-1915) schreef het neer in zijn soldaten-liedschrift in 1912-1913. We tonen zijn versie van de laatste strofe.
En we vervolledigden onze bewerking op basis van een tekst die Herman van Gorp circa 1975 in de omgeving van Kasterlee kon noteren. Hij registreerde een gezongen versie door Lien en Emma Kennis die ons van verre deed denken aan de aloude melodie van “Dis-moi, soldat?”
De bloem des bals
962 [A] onbekend [C] Joseph Denis Doche (1766-1825)
Wat was zij schoon in ’t blanke balgewade,
de lieve maagd door allen blij begroet.
Haar reine blik, waar onschuld zacht op baadde,
ontstak het vuur der liefd’ in elk gemoed.
Haar fijne mond omspeelde kinderlachjes,
Een rozenpaar ontlook op hare kroon.
Bij elke schree zei ied’re jong’ling zachtjes
Wat is zij schoon ! O God, wat is zij schoon !
Lijk om een bloem de bonte vlinders zweven,
omringt haar ook een jongelingenschaar.
Elk wil de hand ten blijde dans haar geven
en smeekt geknield om ene blik van haar.
Al waar zij gaat, ruist liefd’ en lust haar tegen
en, blozend als een lenteroos zo schoon,
hoort zij verrukt de stemmen allerwegen:
Wat is zij schoon ! O God, wat is zij schoon !
Een jongeling had reeds het hart verkregen
van deze maagd, door velen teer bemind.
En zij had ook beloofd met hem te leven,
zij achtte zich zo een gelukkig kind.
Met blij gemoed ziet zij haar trouwdag naad’ren,
men maakt voor haar een schitterende kroon.
Eenieders stem klinkt haar gedurig tegen:
Wat is zij schoon ! O God, wat is zij schoon !
De lentezon schoot nauw’lijks achttien malen
Haar tov’rend licht op ’t lieve hoofdje neer.
Thans zendt zij op een graf zo droef haar stralen,
de bloem des bals, helaas, zij is niet meer.
Toen streelde haar de geest des doods ten hemel.
Ter maagdenrei geleid voor Godes troon,
zong ’t eng’lenkoor in ’t schitt’rend lichtgewemel
Wat is zij schoon ! O God, wat is zij schoon !
| Partituur * De bloem des bals * | |
1. instrumentaal
|
|
2. Lien en Emma Kennis
|
Bronnen: zangwijze: "Dis-moi, soldat, t'en souviens-tu ?" in “Volkslied Kempen” (MUZ0903 nr 7.10) in “Liedschrift Martha Criel” (1911 - MUZ0772) in “liedschrift soldaat Huveneers" (1912 - MUZ0938) in een anoniem liedschrift, toegestuurd door J. De Roy (MUZ0802 pag. 8)
