Vrede op aarde voor ieder mens
In een “Cahier de Chanson” van “Laermans Louis Pierre, geboren op 3 januari 1912” in Herent(1), vonden we onderstaand kerstlied dat wellicht over WOII gaat: Laermans was toen ongeveer 30 jaar en de gekozen melodie werd in 1936 geschreven. We kwamen ze al eerder tegen in “Te jong om te sterven“. Hier nog een swingende “recente” versie van John Denver.
Billy Mayhew, de bedenker van die melodie, stierf in 1951, 62 jaar oud: dat is meer dan 70 jaar geleden en zijn werk is dan ook “public domain” geworden. Wie de tekst schreef hebben we nog niet kunnen achterhalen.
(1) Volgens het bevolkingregister is Ludovicus Laermans °03-01-1912, zoon van Frans Henri x 09-07-1910 te Herent met Maria Theresia Lauwers
Vrede op aarde voor ieder mens
932 [A] onbekend [C] Billy Mayhew (1936)
’t Is nieuwjaarsnacht,
het sneeuwt met kracht,
een wit kleed bedekt de grond.
In een huis bidt een kind, een vrouw
heel stil, ze zijn er in rouw.
Ze zegt: mijn klein,
’k denk met veel pijn,
vader zal bij ons niet zijn.
’t Lijden is groot,
hij werd gedood
en liet ons beiden in nood.
Hij die gaf zijn bloed en zijn leven
voor vrijheid en vaderland.
Hij zal ons nooit niet meer geven
een nieuwjaarswens, noch zijn zegen.
Ge wist hoe vurig hij ons beminde.
Helaas, hij viel zo ver van huis.
Konden we zijn laatste rustplaats vinden
om te bidden, te versieren zijn kruis.
Luistert nu goed, mijn kindje lief,
naar uw vaders laatste brief
waarin hij schreef: houd beiden moed,
in ’t kort kom ik op bezoek.
’k Breng voor u twee iets lekkers mee
waarvan ge zult zijn tevree.
’t Zal zijn festijn in ons huisje klein
als we daar weer samen zijn.
Mijn kind, miljoenen vielen neer
lijk vader, op ’t veld van eer.
Te land, ter zee, hoog in de lucht:
alom gekerm en gezucht.
Of ze stierven in ’t folterkamp,
gegeseld, levend verbrand.
De hele wereld in verbranding
en men noemt dat beschaving.
Nieuwjaarsnacht, een nieuw jaar begonnen,
mocht het voor altijd vreê zijn.
Geen gebrom meer van kanonnen
en van die moordende bommen.
Voor nieuwjaar mogen wij nu wensen:
een oorlog mag er nooit meer bestaan.
Voor nieuwjaar mogen wij wensen:
een oorlog mag er nooit of nooit niet meer bestaan.
| Partituur * Vrede op aarde voor ieder mens * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "It's A Sin To Tell A Lie" tekst in liedjesschrift Louis Laermans, Herent (MUZ0477 pag. 386)
Kerstlied voor het oorlogsjaar 1915
Anna Van Hobbroeck begint haar liedjesschrift met “Tineke Van Heule” en schrijft er boven dat ze dit toevoegde op 17 juli 1912. Ze bleef haar schriftje aanvullen met Franse en Vlaamse “schlagers” van die tijd, ook tijdens de Grote Oorlog 14-18. Maar plots – vermoedelijk in 1914 – zijn het overwegend vaderlandslievende liederen die ze noteert, velen “op de wijze van” en dus zeker niet gehoord op de radio.
Zo ook dit Kerstlied, volgens de titel gezongen in december 1915. De aanhef is geïnspireerd door het gedicht “O Kersnacht, schooner dan de daegen, hoe kan Herodes ’t licht verdragen…” van Joost Van den Vondel over Gysbreght van Aemstel, anno 1637.

De opgegeven zangwijze is niet die van het Vondel-lied, gecomponeeerd door Dirck Zwelinck in het begin van de 17e eeuw, maar die van “Daar is een lied”, onder andere terug te vinden in “De Vlaamsche Zanger” deel 1

Kerstlied voor het oorlogsjaar 1915
931 [A] onbekend [C] Benedikt Raes
O nacht, hoe kan Europa ’t licht verdragen
dat in uw stille duisternisse blinkt,
geboren uit de parel aller maagden
en in een donk’ren stal zijn woning vindt?
Gegroet, O liefdevorst
die slechts naar liefde dorst.
Eilaas een oorlog woedt
die broederen verslindt
en wekt een stad en landgeschrei
als nimmer nog beleefden wij;
en wekt een stad en landgeschrei
als nimmer nog beleefden wij
In ’t Zuiden, Westen en in ’t bloedend Oosten,
het alverdelgend oorlogswapen blinkt.
Wie zal de droeve vaders, moeders troosten
om ’t derven van ’t geliefde kroost en kind?
De jongelingsjeugd die bloeit
weldra ligt uitgeroeid,
vermorzeld en ontkleurd,
vertrapt, gans verminkt.
O moedervorst, breng ons de vrêe,
dwing ’t bloedig zwaard weer in de schêe.
O moedervorst, breng ons de vrêe,
dwing ’t bloedig zwaard weer in de schêe.
Wie kan de naar’ ellend’en jammer noemen
door deez’ oneindig droeve ramp gebaard,
die mensenlevens wegmaait als de bloemen
door uwen storm ontstengeld en ontblâard
die weven overal en wezen zonder tal
in ’t leven roept,
wie wee en wanhoop tegenvaart?
O vredevorst, breng ons de vrêe,
dwing ’t bloedig zwaard weer in de schêe;
O vredevorst, breng ons de vrêe,
dwing ’t bloedig zwaard weer in de schêe.
Zo velt de zeis de gouden korenaren,
zo schudt een onweersbui de groene blâan,
wanneer de stormen door de kruinen waren
en nijdig schudden gans de loverbaan.
O kind van Bethlehem,
wij smeken u met klem:
stel toch een einde aan ’t mateloze droef getraan.
O vredevorst, breng ons de vrêe,
dwing ’t bloedig zwaard weer in de schêe;
O vredevorst, breng ons de vrêe,
dwing ’t bloedig zwaard weer in de schêe.
| Partituur * Kerstlied oorlogsjaar 1915 * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Daar is een lied" liedschrift Anna Van Hobbroeck (MUZ0719 pag. 54) muziekpartituur in "De Vlaamsche Zanger 1e deel" (MUZ0121 pag. 48)
Aan de Jongens van den IJzer

In het liedjesschrift van Anna van Hobbroeck vonden we dit vaderlandslievend lied dat de Belgische soldaten aan de IJzer moest aanvuren om het nooit op te geven. Zij geeft aan dat het moet gezongen worden op de melodie van het al even strijdvaardige “De Vlaamse Leeuw”.
Het gebeurde wel meer dat marktzangersliederen werden gezongen op alom gekende en in de scholen aangeleerde liederen zoals “De Brabançonne” en de “Vlaamse leeuw”, maar de tekst die Anna opschreef leek toch meer van een academische geschoolde schrijver te komen dan van een volkse marktzanger.
Eerder toevallig ontdekten we onlangs dat het boek “Gedenkschriften Van Janus Droogstoppel” deze tekst citeert.

De auteur, Janus Droogstoppel, een pseudoniem van schrijver-uitgever Jozef Buerbaum (1860-1939), verklaart dus de maker te zien van de liedjestekst. Blijkt dat deze uit Nederland afkomstige Antwerpenaar inderdaad tijdens de oorlog zeer actief was als ondergrondse criticaster van de Duitse bezetters.
De liedtekst moet al tijdens de oorlog op die manier verschenen zijn want het schriftje van Anna van Hobbroeck werd vanaf 1912 volgepend. Waar zij die tekst oppikte weten we niet. Het is zeer onwaarschijnlijk dat het lied openlijk werd gezongen op straat of in café-chantants.
Het pseudoniem “Janus Droogstoppel” zal wel geïnspireerd zijn door het personage Batavus Droogstoppel uit het boek “Max Havelaar” van Edouard Douwes-Dekker, alias Multatuli.
Aan de Jongens van den IJzer
930 [A] Jozef Buerbaum [C] Karel Miry
Houdt stand, gij kloeke zonen,
bekneld aan d’IJzerstreek.
Den lande zult gij tonen
dat niemand uwer week !
Al zijt g’een handvol dapp’ren
die strijden, voet voor voet,
toch blijft uw standaard wapp’ren
in ’t zicht van ’t Duitsch gebroed !
Nooit zal de IJzer zwelgen
het water van den Rijn,
voordat de laatste Belgen
er naast gesneuveld zijn !
Gans Neerland houdt de ogen
gericht op ’t plekje grond,
dat, zonder mededogen,
bekampt wordt elken stond !
Maar trots de Duitsche machten,
trots al hun heerschappij,
verzamelt gij uw krachten
en vecht den IJzer vrij !
Weest trots op uwen Koning
en op uw Koningin,
die huizen waar geen woning
nog ademt vree en min !
Die samen met u strijden
als kind’ren van een land,
en delen in uw lijden
door nauwen broederband !
Hoezee ! gij, jonge snaken
die voor het Vaderland,
uw hart en ziel voelt blaken
aan ’t mart’lend IJzerstrand !
Wij brengen allerwege
den warmen heldengroet,
en steunen op den zege
door ’t offren van uw bloed !
4. Nooit zal de IJzer zwelgen
het water van den Rijn,
voordat de laatste Belgen
er in verdronken zijn !
| Partituur * Aan de Jongens van den IJzer * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: De Vlaamsche Leeuw uit: "Gedenkschriften Van Janus Droogstoppel Uit Den Duitschen Bezettingstijd 1914-1918 Door Droogstoppel-Zelf (Jozef Buerbaum)" (Antwerpen, Buerbaum Van Der Goten, 1920) liedschrift Anna van Hobbroeck (MUZ0719 pag. 47)
