Lucie de arme wees
Gevonden in MUZ0132 “Zo d’ouden zongen” (Walther van Riet) pag 436 die 11 strofen kon optekenen.
Ook Alfons de Belie vond het met 12 strofen in een liedjesschrift en schreef de muziek over die Walther Van Riet had genoteerd.
Roland Desnerck zag het in “Het liedjesschrift van Nick Vanslembrouck” onder de titel “De Vondeling of Laura en Alfons” met 24 halve strofen maar vond de melodie niet.
Het zal duidelijk zijn dat dit een (zeer) oud lied is, het aantal strofen wijst daarop. Het tragisch-romantische verhaal is niet op controleerbare feiten gebaseerd en het eindigt (dan ook) met een haast mirakuleuze ontknoping.
Een gelijkaardig verhaal én ontknoping vinden we vele jaren later gecondenseerd terug in “L’hirondelle du faubourg” alias “De kleine zwaluw“, op een modernere melodie.
Lucie de arme wees
834 [A] onbekend [C] onbekend
Ik ben een wees, waar moet ik henen dwalen.
Van m’n achttien jaar leef ik in een hartzeer.
Mijn brave ouders die zijn mij nu ontnomen,
ik dwaal hier gans alleen hier op het wereldsplein.
Maar ene boer hoorde haar bitt’re klachten
en sprak: “Lucie, ’n vrees voor geen gevaar.
Zijt gij een wees, gij moogt hier blijven wonen
en denken als dat ge bij uw ouders zijt.
Zij woonde daar als kind in huis geboren
omtrent drie jaar en dacht aan geen gevaar
Maar naar de stad daar moest zij alle dagen
boter gaan dragen bij enen rijken heer
waardat den zoon in haar vond zijn behagen
en sprak: “Lusie mijn allerliefste zoet!
Uwe schoonheid staat ook in mijn memorie”
En gaf haar een ring waarin stond zijne naam
Zij sprak Victor dat kan ik niet geloven
Ik ben een wees, ik heb noch geld noch goed
Bedenk toch eens den hoogmoed van uw ouders
Is dat wel liefde met een oprecht gemoed?
o ja, sprak hij, den trouw heb ik u gezworen
Maar zoo kwam zij in schande en in pijn
Maar als zijn ouders dat hadden vernomen
Moest hij naar school gaan om doktoor te zijn
Maar van het hof daar werd zij weggejagen
Wist geenen troost waar zij moest binnengaan
Zoo dwaalde zij door bosschen en door straten
Achter het hof kwam zij in enen bosch
Aan dees kapel deed zij hare bittere klachten
En riep: “ach God wat moet ik onderstaan
Is er geen mens die mijn leed kan verzachten
Helaas ik gevoel den barensnood komt aan”
In smart en pijn kwam zij haar kind te baren
Maar zie toch eens wat ene moeder lijdt
Aan dees kapel vroeg zij aan God genade
Bewaar mij toch en mijn klein schepsel teer
Zij sprak: “Mijn kind, waar moet ik nu gaan dwalen
Wist geenen troost dan’t te leggen op den grond
en enen priester heeft het opgenomen
den vondeling die aan haar bedde stond.
Zo dwaalde zij als een bedrukte moeder
Aan een rivier waar zij haar klachten doet.
Een arme vrouw die kwam haar daar te vinden
zegt: “Creatuur, zeg mij uw droef gemoed.”
Lucie die sprak: “mijn kind is gans bezweken
En d’arme vrouw die nam haar bij haar hand
Naar hare woning kwam zij haar bijstand geven
zij woonden daar te samen twintig jaar.
De priester heeft het kind van de grond genomen
en onderzocht wie dat zijn ouders zijn
en in het doopsel zijne naam ontvangen
en voor vijf jaar naar ene school gedaan.
De vondeling erkenden gene ouders
tot zijn verdriet, zo werd tot hem gezeid
Na twintig jaar kwam hij hem aan God te begeven
waar dat hij zelf als priester werd gewijd.
Wat blijde dag als hij dat kwam te ontvangen
Vroeg hij aan God wie zijne ouders zijn
Naar ’t hospitaal daar werd hij gezonden
waar dat hij zag vele zieken in druk en pijn.
Daar zag hij alle dagen zijnen vader
die bij de zieken was als chirurgijn
en aan elkaar gene kennis kwam te geven,
de vondeling smeekte van verdriet en pijn
Zijn brave moeder was ook nog in het leven
zij werd ook blind naar ’t hospitaal gebracht.
Daar was het kind dat aan zijn ouders denkte
wanneer hij deze bedrukte moeder zag.
Hij ging bij haar om ’t leed wat te verzachten
maar den doktoor die aan haar bedde stond
die nam haar hand om haar ogen te genezen
en zag er de ring waar zijnen naam in stond.
“Wie vind ik hier in deze ziekenzalen
O God, Lucie, mijn allerliefste zoet.
Zeg mij toch eens waar is uw kind gebleven
ik ben den heer die u genezen moet.”
Lucie die sprak:” mijn kind is gans bezweken
wist genen troost dan te leggen op de grond
en enen priester heeft het opgenomen”
den vondeling die aan haar bedde stond.
De vondeling hoorde dees woorden spreken
uit elke oog bolde er ene traan
“Nu vind ik hier, o God, mijn brave ouders
ik ben hier meer dan tweeënveertig jaar.”
Den vondeling erkende zijne ouders
en ik dank God in welke staat ik leef.
Daarna kwam zij ook haren geest te geven
adieu en Victor en kindlief voor altijd.
| Partituur * Lucie de arme wees * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: gevonden in MUZ0132 "Zo d'ouden zongen" (Walther van Riet) pag 436 (pdf pag 428) cfr . lied nr 840 "De Vondeling of Laura en Alfons" in MUZ0815 Muzikaal Erfgoed Oostende Ook in MUZ0099 "Zo werd gezongen" (Alfons De Belie) pag. 53 - 10 strofen
Achter ’t Muziek Militaire
Eugeen Koopman noteerde de tekst van “Achter ’t Muziek Militaire” als “kluchtlied nr 11” in zijn schrift met circa 500 liedjesteksten, genoteerd in 1916 te Antwerpen. Geen aanwijzingen inzake melodie, al konden we vermoeden dat het in marstempo werd gezongen.

Edmond Van der Haegen, straatmuzikant-zanger uit Aalst, vermoedelijk een zoon van Victor Van der Haegen, had een lied met dezelfde titel op één van zijn liedbladen staan, maar dat leverde ons nog geen bruikbare melodie op. (VB staat voor “vliegend blad”)

Gelukkig vonden we een versie met muziek in de “Geschiedenis van het café-chantant” van Willy Lustenhouwer.

Er zijn weer wat kleine tekstverschillen tussen de verschillende notaties zodat we er zoals gewoonlijk de volgens ons meest waarschijnlijke versie van behielden.
De klucht kort samengevat: de zanger probeert een jongedame te verleiden. Die laat zich de tractaties welgevallen maar blijkt uiteindelijk reeds gehuwd te zijn, zodat de zanger er vlug (en met een kleine wraakoefening) vanonder muist.
Achter ’t Muziek Militaire
913 [A] onbekend [C] onbekend
’k Ging onlangs achter het muziek
bij ene militaire parade
Ene juffrouw in het publiek
zag ik daar in de regen waden
Ik volgde haar stap voor stap
want dat betaamt aan fijne lieden
Ik bood haar dan ook voor de grap
mijn paraplu want zij was knap.
’k Zei: lieve juffrouw,
zijt gij alleen? Gij schijnt verlegen.
Geef daarop geen acht
ik wil u helpen uit den regen.
O! Pardon monsieur,
wilt u voor mij niet derangeren.
Zo bleef ik met dat lieve kind
Achter ’t muziek maar voort marcheren.
Bij een poos onder den weg
trokken wij enen winkel binnen
En zo waar ik het u zeg:
zij smulde goed, mijn Engelinne
Alles wat daar binnen stond:
fijne desserts en chocolade,
Verdween in haren lieven mond
Terwijl ik ras mijn rekening vond
En gelijk n’en wind
trokken wij met ons twee naar buiten
want mijn Josefien
dat was een van die rare guiten.
Maar is zij niet getrouwd?
Was ik gedurig aan het denken.
Maar verdraaid, ’k ben niet benauwd
Ik kocht voor haar een paar geschenken
Zo kwamen wij dan op het plein
en de muziek hield op met spelen.
Ik wou eens een royalen zijn,
een lekker fles, dat zou ons strelen.
Maar korten tijd nadien
kwam in ‘t café een van die Heren
en weldra kon ik dat zien
Het was de man van mijn Josfien.
’k Dacht: wat nu gedaan?
Ik moest al gauw iets gaan bedenken
‘k Sprak dat heerschap aan
ik liet hem ook een fles uitschenken
maar ’k betaalde niet
want mijn besluit was zo genomen
Ik liep vlug weg, zoals ge ziet,
daar ben ik goed van afgekomen!
| Partituur * Achter het Muziek Militaire * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: in liedjesschrift Eugeen Koopman, anno 1916 (MUZ0349 nr. 11) ook in "Geschiedenis Café-Chantant", Lustenhouwer (MUZ0165 nr 110) ook op repertoire Edmond Van der Haegen, Aalst (MUZ0370 pag. 19)
Aanvulling 7-7-2023
Op de website http://www.phonobase.org/ vond ik een opname van “Derrière la Musique Militaire” uit 1899, compositie Chaudoir, Félix ; Delormel, Lucien ; Garnier, Léon en gezongen door “Paulus, le chanteur populaire”. Fonoplaten bestonden nog niet, de opname werd gemaakt en bewaard op een cilindersysteem van Edison.
Het verhaaltje is sterk verwant, de muziek iets minder maar de vertaalde versie kan wel op de originele melodie gezongen worden, mits wat aanpassingen.
Kluchtig liedeken van Jan
Alfons De Belie zette het “Kluchtig liedeken van Jan die den duivel heeft gespeeld en Mietje tot trouwen heeft gekweten” in zijn boek “Zo werd gezongen …” (1995). Hij voegt eraan toe dat het lied reeds eerder verscheen in een ander boek van hem: “Sagen en legenden uit het Waasland en het Dendermondse“, met de muziek en een foto van de rolprent (de “smartlap”) die de gebeurtenis voorstelt.
Volgens De Belie werd het lied tijdens WOI gemaakt omdat er sprake is van een soldaat die naar Rusland moet. Ik vermoed dat hij er honderd jaar naast zit want ook Napoleon ging (zonder succes) strijden in Rusland met een leger waarin vele opgeëiste Vlaamse jongens de dood vonden(1). De hele teneur van het lied en de melodie zijn volgens mij ook 19e eeuws(2).
Herman van Gorp hoorde het zingen (in 1975) door Petrus Boonen in Kasterlee en publiceerde de tekst in zijn licenciaatsverhandeling “Het Volkslied in Kasterlee en omgeving“. Hij verwijst naar een extra-strofe in 1911 opgetekend door Theofiel Peeters te Varendonk en in “Oudkempische volksliederen en dansen” gepubliceerd, met muzieknoten.
Harrie Franken (1937-2003) hoorde een licht afwijkende versie bij een niet genoemde zanger en gaf het de titel “Duiveljan“. Het kwam op de website van “Volksmuziek in de Kempen – UTmuziek” die postuum nog steeds raadpleegbaar is. Hij vond ook een versie op een liedblad gedrukt bij Jos Janssens in Antwerpen en dat zette hij in zijn boek “Liederen en dansen uit de Kempen” (1978) samen met de melodie die hij in Retie optekende.
Wij vonden nog een versie op een liedblad van Frans Van Kets (1862-1944), gedrukt in Aarschot, maar het duo Van Kets – Van Gestel was ook in het Antwerpse actief. Zij geven als zangwijze een “Franschen Polka” op, wat ons natuurlijk niet veel wijzer maakt.

Het lied komt dus van ergens uit de Kempen en was daar ruim bekend, maar zoals dat met volksliederen gaat die niet van bladmuziek worden afgelezen: er zijn nogal wat verschillen in tekst en melodie genoteerd. Wij nemen zoals steeds de vrijheid om alle bronnen te synthetiseren tot een versie die ons het beste lijkt.
Wat is het verhaal?
Boer Jan ontdekt dat Mieke, zijn verloofde, op het punt staat met een andere man te trouwen. Hij zegt haar kwaad dat hij wenste dat hare toekomstige de Duivel zelf zou zijn.
Aan zijn vrienden verklapt hij dat hij er zelf zal voor zorgen dat de “duivel” haar op andere gedachten brengt, zoals de titel van het lied eigenlijk al had weggegeven… Het lied eindigt met een gepaste zedenles.
Kluchtig liedeken van Jan die de duivel heeft gespeeld en Mieke tot trouwen heeft gekweten
833 [A][C] onbekend – 19e eeuw, aangepast circa 1915
Hier gebeuren vieze toeren bij de jonkmans van ons land.
Principaal onder de boeren, men dacht dat Jan had meer verstand.
‘s Zondags ging hij na ’t lof al bij Mieke op het hof.
En sprak: Wat heb ik van u verstaan, dat gij zult trouwen gaan?
En sprak: Wat heb ik van u verstaan, dat gij zult trouwen gaan?
Jan, ge moogt het ook wel weten, ‘k heb gevonden mijn gerief,
en dat ik u ben vergeten, ik heb al lang een ander lief.
Zondag zijn wij gereed om te kopen een trouwkleed.
Dan treden wij al in de trouw als echte man en vrouw. (bis)
Mieke zijn dat uw beloften van den eed die g’hebt gedaan
dat gij mij nooit zou verlaten maar zie nu heb ik er gestaan
Bedenkt uw woorden wel want den duivel uit de hel
die wens ik toch voor uwen man als gij zult trouwen gaan. (bis)
Jan die heeft aan zijne vrienden van deez’ zaak in ’t kort gezeid:
Mieke zal haar wel verblinden want deze nacht wordt zij gevrijd.
Ze krijgt een caressant, ‘n zwarte uit een ander land.
Moest zo’n soldaat naar Rusland gaan, den oorlog was gedaan. (bis)
‘s Nachts als ieder lag te rusten, in het schijnen van de maan,
Jan was op een leer gekropen, langs de venster binnengegaan.
De duivel maakte gerucht, iedereen ging op de vlucht.
Baas en bazin gingen ook van kant, maar Mieke bleef in ’t pand. (bis)
Mieke hield haar deur gesloten, maar de duivel speelt niet mis.
Met geweld kreeg hij ze open :’k Geloof dat hier dat meisje is.
Sprak op dezelfde pas dat hij Jan de duivel was.
“Gij zult met mij naar de hel toegaan, uw trouwen is gedaan.” (bis)
Mieke sprak met schone woorden: ‘k Heb nooit iemand kwaad gedaan.
Aan een jonkman heb ‘k gezworen dat ik met hem zou trouwen gaan.
’t Is door uw vals gemoed dat ik u hier halen moet.
Maar neemt ge Jan voor uwe man, dan is mijn macht gedaan. (bis)
Mieke dankt met veel behagen deze duivel men’ge keer.
Van d’helpijn werd zij ontslagen en nu wacht zij niet langer meer:
Kom maar gauw mijn lieve Jan, dat wij heden trouwen dan.
Want komt hij voor de tweede keer, ‘k krijg geen pardon niet meer. (bis)
Kort daarna ging Mieke trouwen maar die zaak die werd verteld
Mieke zal nog lang onthouden dat Jan voor duivel had gespeeld,
dochters voorziet u wel, trouwen is geen kinderspel
want als gij doet enen valsen eed den duivel staat gereed. (bis)
(1) in 1812: 640.000 gesneuvelden in Napoleon’s leger, amper 40.000 overlevenden.
(2) aanvulling 28-2-2022: op de CD “Werkman Komaan, Sociale liederen en werkliederen – EUFODA 1330 (2000)” zingt Wannes Van de Velde de “Parabel ofte gelijkenisse” van Joseph Sadones (1755-1819) op een duidelijk verwante melodie die meer dan 100 jaar later flink geëvolueerd was.
| Partituur * Kluchtig liedeken van Jan * | |
1. instrumentaal
|
|
2. Parabel ofte Gelijkenisse (fragment)
|
Bronnen: In (MUZ0099) "Zo werd gezongen" (De Belie) pag 116 met muzieknoten Ook in (MUZ0903) "Volkslied in omgeving Kasterlee" (H. van Gorp) en in (MUZ0463) "Oudkempische volksliederen en dansen" (Th. Peeters) Website "Volksmuziek in de Kempen - UTmuziek" Liedblad van Frans Van Kets (1862-1944) uit de verzameling van Gaby Vanhee (MUZ0897 pag. 38)



