De broodrover
De industriële revolutie eind 19e eeuw bracht onherroepelijk het stijgend gebruik van machines met zich mee, aangedreven door stoom, door elektriciteit of door diesel. Het waren in de ogen van de fabrikanten middelen om sneller en goedkoper te produceren, voor de zich overbodig voelende handenarbeiders waren het eerder “broodrovers”.
Dat lieten ze niet zomaar gebeuren, er kwamen – na veel hevige en bloedige strijd – vakbonden om te ijveren voor een menswaardig bestaan voor iedereen en billijke vergoedingen voor elke vorm van arbeid.
Stadsgraanzuiger met stoomdrijfkracht – in gebruik genomen in 1927 – ondertussen verhuisd naar Rotterdam
In dit lied gaat het meer specifiek over de graanzuigers (elevatoren) die in de haven van Antwerpen in gebruik werden genomen vanaf 1883 op initiatief van Schepen Ferdinand Van der Taelen. Zo moest het graan niet zak per zak gelost worden maar kon het veel sneller overgeheveld worden naar silo’s aan land en omgekeerd. Resultaat: meer dan 3000 dokwerkers op slag werkeloos! Geen wonder dat de ijverige schepen door een woedende menigte werd belaagd en moest ontzet worden door 16 gendarmes te paard met de sabel in de hand.
Wie de tekst voor dit lied schreef weten we niet, de niet vermelde melodie komt van het lied “Blue Bell” dat in 1904 verscheen. Dat gaat over een soldaat die zijn geliefde moet verlaten voor een niet nader genoemde strijd. Hij overleeft het niet …
De Broodrover
1066 [A] onbekend [C] Theodore F. Morse (1873-1924)
Daar klinkt langs alle kanten
een kreet vol bange klem:
“De elevator zal komen”
roept ieder met droeve stem.
Het werkeloos tal gaat stijgen,
d’armoe sluipt de woning in.
Geen arbeid is er meer te krijgen,
verhongeren doet menig gezin
Waar is de werkman
die steeds vol vlijt
zijn krachten weidde
aan harden arbeid?
Ja, ziet hem staren
droevig ter neer
op hongerige kinderen,
voor hem geen arbeid meer.
Ziet gij die lange scharen
van mannen vol van kracht?
Het zijn allen werkelozen,
thans verschopt en thans veracht.
Drie duizend kloeke mannen
staan nu weer aan de kant
door de elevatoren,
de vloek van ’t ganse land.
Daarom, o werkmans zonen
voor wien men d’arbeid dooit,
schaart u onder de vanen
die men voor u ontplooit.
Laat thans uw stemme horen,
geef aan ons werk en brood:
weg met d’elevatoren
die ons doemen ter dood.
3. Waar is de werkman
die steeds het graan
op zijn schouders
in de schuren deed gaan?
Ja, ziet hem dwalen,
bleek als de dood,
want d’ellevatoren
ontstolen hem brood.
 |
Partituur * De Broodrover * |
 |
instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: Blue Bell (1904) liedblad drukkerij Van den Eynde, Antwerpen (MUZ0956 pag. 22) “Drij Moorden voor Vijf Cens” (MUZ0544 pag. 89 e.v.) “Liederen der industriële revolutie - deel 1, 2 en 3” (MUZ0070 pag. 144)
Ook in Nederland verscheen in Amsterdam op een anoniem liedblad een lied over hetzelfde thema, op een andere, niet vermelde melodie.
