Dansen uit Leefdaal
Om het nieuwe jaar vrolijk in te zetten laten we u uitzonderlijk kennismaken met 4 instrumentale melodieën die in Leefdaal ooit werden opgetekend en waarvan niemand de ware oorsprong 1 schijnt te kennen. Misschien werden ze lang geleden bedacht door plaatselijke muzikanten of dirigenten van fanfare of filharmonie, waarschijnlijker is dat ze ergens werden gehoord en nagespeeld op Leefdaalse dansfeesten, toen er nog geen balorkesten, laat staan DJ’s bestonden.
Een eerste is de “Polka van Leefdaal” die te horen is op de LP/CD “Polka Galop” van het Brabants Volksorkest.
Om duistere redenen wordt dit melodietje ook “Daalse rij” genoemd – Leefdaal zit er dus nog half in – en het werd ondermeer bewerkt door Hubert Boone.
Die hoorde het hoogstwaarschijnlijk spelen door “nonkel Jef”, alias Jef Gyns (1904-1985), broer van mijn grootmoeder Maria-Ludovica Gyns (1906-1983) indertijd beter gekend als “Wis Bak”. Of hij kreeg het aangereikt door Wim Bosmans, die zijn oor te luisteren had gelegd bij Jef, 5 jaar vooraleer het op de LP van het Brabants Volksorkest verscheen.
Jef was een geboren muzikant die uitblonk op de saxofoon en talloze liedjes uit het hoofd kon spelen, maar hij liet altijd in het midden of hij die nu zelf had bedacht of ergens had gehoord. De oorsprong interesseerde hem overigens maar weinig, dat had hij alvast gemeen met de meeste volksmuzikanten van zijn tijd. Mij zou het overigens niet verbazen als hij dat melodietje had opgepikt van zijn nonkel en leermeester Heinke Smets, een virtuoze en gedreven clarinettist.
We vonden deze polka eveneens terug op een CD voor sonorisatie van filmen en documentaires bij de firma CPM als “Dutch Belgian Folk Music“, maar die firma blijkt ondertussen verhuisd of gestopt. Of opgekocht: een Japanse verhuurder/verkoper van sonorisatiemuziek biedt het aan als de “Leefdaal Polka” …
Ons eigen arrangement beschouwen wij als “PublicDomain” en kan u hier gratis bekijken en beluisteren:
 |
Partituur * Polka van Leefdaal – 1 * |
 |
2. instrumentaal
|
Een tweede “Polka uit Leefdaal” werd opgetekend en uitgevoerd door de groep “Jan Smed”, en is te vinden op de LP/CD “Instrumentale Vlaamse Volksmuziek”. De melodie werd aan Wim Bosmans voorgespeeld door “Warre van Virsj”, alias Eduardus Smets (1920-2006), zoon van Frans en Virginie Moeys (1889-1973) en heel zijn leven gedreven amateur-muzikant. Warre speelde bij mijn weten eerst op de bombardon maar schakelde na 50 jaar blazen bij de Filharmonie over op de tuba omdat je daar minder “asem” voor nodig had.
|
Partituur * Polka van Leefdaal – 2 * |
|
3. instrumentaal
|
Dezelfde groep “Jan Smed” restaureerde ook een “Wals uit Leefdaal” en een “Schottisch uit Leefdaal” die hen op 26 juni 1979 (nadat ze 2 dagen eerder naar de koningsschieting van De Jefkes waren komen kijken) werden voorgespeeld door Jef Gyns op z’n saxofoon… Die bewerkingen plaatsten ze op hun CD “Muziekskes”. De wals moet volgens mij ook in een gezongen versie bestaan, maar de tekst hebben we nog niet gevonden.
|
Partituur * Wals uit Leefdaal * |
|
4. instrumentaal
|
|
Partituur * Schottisch uit Leefdaal * |
|
5. instrumentaal
|
1 In een bandopname van/met Jef Gyns verklaart die aan Wim Bosmans dat hij als jonge gast de meeste van die muziekjes op het gehoor leerde van zijn “menoenkel” die een bedrijvig klarinettist was. Dat moet dan Henri Smets (1880-1961) zijn, alias “noenkel Hainke”, de broer van zijn moeder Liza Smets. Die was dus ook de grootoom van mijn vader Vital en de man door wie die eveneens klarinet leerde spelen en dat heel zijn verdere leven bleef doen. Alle muzikanten uit mijn familie waren in de periode 1910-1950 trouwens schatplichtig aan het muzikale meesterschap van Hainke Smets.
Hieronder een fragment van het interview, afgenomen door Wim Bosmans op 26 juni 1979. Jef was toen 75 jaar en spreekt zijn “moedertaal”, het Leefdaals dialect, weliswaar met lichte Tervurense invloeden omdat hij daar als bierhandelaar werkte.
|
6. Jef Gyns legt uit hoe hij muzikant werd (opname 1979)
|
We wensen u een wreed plezant 2017
maar wees matig met dit.
« Vertaling » van het interview met Jef Gyns naar de standaard-omgangstaal:
Welnu, ik ben muzikant geworden in den oorlog van 14-18. Mijn oom 2 was een hevige muzikant en een goede clarinetspeler, hij was een meester-stukadoor en had in Brussel aan een verbouwing meegewerkt, en hij komt daar voorbij een muziekwinkel en daar ligt een clarinet in het uitstalraam. 135 BEF. Het werk was af, hij ging binnen en kocht die clarinet. Thuisgekomen, bij mijn grootouders toen, waar ik opgevoed werd, en hij zegt: - Ik heb voor u een clarinet meegebracht. - Maar oom, ik kan daar toch niet op spelen? - Zodra den oorlog gedaan is moet gij clarinet leren spelen en deze clarinet is voor u. Ik was zo fier als een luis, nog zo jong en al een clarinet bezitten ! Den oorlog … bleef duren en op zekere dag… Hier in Leefdaal lag het « Ferdulazaret » van de Duitsers, die waren hier geïnstalleerd en de Generale Staf was op het kasteel 3 en naast ons was er een « feldwebel », de zoon van een brouwer uit Dortmund, en die had zo een beetje een bijbaantje, een fiere, fiere kerel, « Frits ». En Frits kom ’s morgens buiten, mijn oom, zoals gezegd een meester-stukadoor, die had niks meer te doen want er werd niet meer gewerkt op eind van de oorlog 14-18, maar hij had nog een voorraadje cement, van die soort nog wat en van die soort nog wat, en hij zei: ik ga onze voorgevel cementeren. Hij trekt een « corniche » in cement opgemetst en we waren op de bovenste stelling. Frits kom ’s morgens buiten en zegt: - Henri, ge zult u moeten haasten want de Krieg is bijna fertig. - Hoezo, zegt mijn oom. - Ja, ik ga nu naar de schlosse 4 en binnen een uur ben ik terug, ik hou u op de hoogte. Zo gauw Frits weg was, wij de ladder af, bij mijn meter 5 en peter 6 : - weet ge wat Frits zojuist zei? Dat den oorlog bijna gedaan is! - Allez, toe? - Ja, Frits heeft het gezegd, hij is op weg naar het kasteel en binnen een uur gaat hij het ons komen zeggen. Terug op de stelling, mijn oom zegt: hou het in het oog hé, en ik zie Frits komen, hij had gemerkt dat ik hem bekeek, en hij kwam met zijn stok, met zijn krawats, bij ons en zei: - ha, de krieg is fertig. Om 10 uur wordt het laatste schot gegeven, om 10 uur is het wapenstilstand. Wij gaan hier direct vertrekken, zei hij, met de paarden. En ja, al die Duitsers kwamen naar buiten, met paarden en camions, en die waren weg. - Vandaag al, zegt hij, deze avond ga ik al troepen hebben die van boven afkomen, dan hebben wij in Leefdaal … pff. Maar nu om te zeggen, om muzikant te worden … mijn oom zegt: ik ga u muziek uitschrijven, zegt hij, want hij had geen solfège (cursus notenleer) meer van voor den oorlog, en hij pakt een groot blad en hij schrijft daar de « gamme » (toonladder) in 4 tijden: do, re, enzovoort; dan in witte noten, dan in zwarte noten, dan in « crochen » (#) … - Hier, leert dat. Daar stonden zo, op dat groot blad, dat stond vol, en hij was weg: dat was nieuws dat den oorlog gedaan was, hij moest dat in ’t dorp gaan verkondigen hé, en hij: weg. Hij komt ’s middags thuis: - Zeg nonkel, dat is te gemakkelijk hoor, ge moet andere schrijven want dat ken ik allemaal al uit het hoofd. - Ja? - Ja, hier zie: dooo reeee, do do re re, dodododo rererere... en ik deed het hele blad. - Wacht, ik zal eens gaan zien in mijn koffer of daar niets meer in steekt. Dan had hij daar toch een blad muziek gevonden uit een boek van vroeger - Allez, hier zie, dat zijn dubbele kruisen, dat zijn kruisen, dat is de waarde enzovoort Ik dat aan het leren, en ’s avonds kwam hij thuis: - Oom, ondervraag mij eens, ik ga beginnen hé En ik uit dat boek aan het « solfiëren », maar ik deed dat hele boek bijna uit hé! - Ja maar, zegt hij, ik ga u de « gamme » leren op clarinet. Hij heeft mij de noten geleerd en ’s anderendaags was ik aan het spelen. Dan was hij aan notenleerboeken geraakt waaruit ze voor den oorlog leerden, van een andere muzikant, en les nr 90 dat was een wals: fafafa laaa la dooo laaa fafa dola dosilasol sidore dolafa sol la silasolfa.Hij was weg en ik in dat boek aan het bladeren, ik zeg: wel, daar staat hier al een walsje in. En ik dat walsje aan het spelen: fafafa la la doo laa .. Hij kwam thuis, ik zo fier, ik zeg: - Nonkel, ik kan al een wals spelen - hoe, een wals spelen? Ik speelde die, ... maar kreeg ik daar een lap rond mijn oren! - Nikske walske spelen, uw lessen moet ge leren !!! En zo ben ik voort gegaan hé. En dan ben ik in 1924… In 1923 hadden we hier een « chef » (dirigent) Frans Banken (van de Filharmonie). De maatschappij is hier den eerste keer terug samen gekomen … den 11e november werd de vrede getekend en den 26e december (1918) kwam de maatschappij voor het eerst opnieuw samen, de muzikanten die overgebleven waren, want natuurlijk gedurende die (oorlogs)jaren waren er al verschillende gestorven, we waren nog met 18 muzikanten. En ik zat naast mijn oom, ik speelde zoals hij clarinet-solo, op 5-6 weken tijd, maar ik speelde elke dag minstens 7 à 8 uren op mijn clarinet. Elke dag, elke dag, elke dag. Ik moest van hem. We hebben in dat jaar geen concert meer gegeven, we hebben ons eerste concert gegeven in de maand maart (1919). En dan speelden we een polka voor 2 clarinetten.
1 reactie
Ook “Mandolin Man” spelen een prachtige eigen versie van de “Polka van Leefdaal”