Bedelknaap

Het is 1905. Een jongetje wordt door zijn ouders gedwongen om te gaan bedelen in weer en wind. Zijn zusje is al gestorven en andere inkomsten heeft het arme gezin niet. Hij wordt door voorbijgangers echter genegeerd, krijgt niet de broodnodige aalmoes en overweegt om dan maar brood te gaan stelen bij de bakker. Maar hij durft niet en denkt bij zichzelf dat hij beter zou doodgaan, dan was hij van alle miserie verlost.
De zangwijze zou “De Tiroler knaap in het Noorden” zijn volgens Jaap van de Merwe. Dat lied kennen we niet, van de Merwe gelukkig wel en hij heeft de melodie opgeschreven en gepubliceerd in zijn boek “Gij zijt kanalje heeft men ons verweten”
Bedelknaap
857 [A] Teun Boot (circa 1905) [C] trad.
‘s Morgens vroeg word ik gedreven
door mijn ouders op de straat,
wijl mijn koude leden beven
en mijn hart van weemoed slaat.
Felle honger doet mij vragen
rijke mensen om wat brood.
Reeds mijn zusje werd gedragen
naar de akker van de dood.
Naar de akker van de dood.
Maar waar zal ik eerst beginnen?
O, het valt mij toch zo zwaar !
Ga ik gindse woning binnen,
en ik vraag: “Een aalmoes maar?”
‘k Hoor mij reeds in ’t oor gebeten;
“Vuile bedelaar, ga heen!”
Woedend van de stoep gesmeten
sta ik dan op straat en ween.
Sta ik dan op straat en ween.
Ach! Ik voel mij zo verlaten.
Ik word overal veracht.
Er is niemand in de straten,
die mij minzaam tegenlacht.
Wel ontvang ik ruwe vloeken;
men verscheurt mijn jong gemoed.
Maar voor mij een centje zoeken,
er is niemand die het doet.
Er is niemand die het doet.
Moet ik nu dan huiswaarts keren
waar men van mijn vragen leeft?
’t Kan alleen mijn smart vermeren
daar men mij maar slagen geeft.
Hoe vermoeiend is mij ’t leven,
het zo jong gedragen leed.
Wat heb ik dan toch bedreven,
waarin ik ooit iets misdeed ?
Waarin ik ooit iets misdeed ?
Doch ik kan niet langer wachten,
’t wordt mij een te zware last;
ik zal bij de bakker trachten
weg te nemen wat mij past.
Maar ik durf het haast niet wagen,
want allicht dat men het ziet.
’k Zal dan liever weder vragen.
Maar, ach neen, men geeft mij niet!
Maar, ach neen, men geeft mij niet!
Waarom langer nog te dralen?
Niemand die mij toch beklaagt!
Als verschop’ling moet ik dwalen,
als een hinde opgejaagd.
Ach! Hoe vaak slaak ik de bede:
was ik van de wereld af,
lag ik maar in zoete vrede
bij mijn zusje in het graf.
Bij mijn zusje in het graf.
Weg was dan mijn smart en kommer.
Al mijn lijden was volbracht;
in het schone zachte lommer
sluimerd’ik dan stil en zacht.
Ik zou dan niet langer dwalen,
niet weemoedig huiswaarts gaan.
Moeder zou mij niet meer smalen,
Vader kon mij niet meer slaan.
Vader kon mij niet meer slaan.
| Partituur * Bedelknaap * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: "Gij zijt kanalje, heeft men ons verweten", 1974, Jaap vande Merwe, A.W.Bruna & Zoon - Utrecht, ISBN 9022971910 (MUZ0004 pag.28 [29/401] )
Charel, ‘k zien u zo geren
Gedicht, gezongen en verkocht door Pierre Dewilde uit Brussel.

Met welke zangeres Pierre op de markten ging staan weten we niet, maar het is duidelijk dat dit lied door een jongedame moest gezongen worden, net zoals het lied dat model stond voor de melodie.
Charel, ‘k zien u zo geren
[A] Pierre Dewilde [C] René de Buxeuil
Ik bemin een jongeman
die zeer wel dansen kan,
de shimmy, foxtrot, tango
danst hij comme il faut.
Hij is niet te groot of te klein,
hij is galant en fijn.
’k Zie hem altijd in mijn gedacht,
ja, bij dag en nacht.
Ach! Kwam hij toch maar spoedig bij mij
dat ’k ben aan zijne zij
Charel, ’k zien u zo geren,
gij zijt mijn schat, mijn ziel en leven op dees aard.
Charel, ’k zien u zo geren
Kom spoedig af, want zie, ’k weet niet, ik ben verward.
Charel, ’k zou d’er van sterven
moest ik vernemen dat gij bij een ander gaat.
Liever het leven derven! Mij laten kerven!
Maar weg die praat.
Dezen avond zie ik hem weer,
gekleed als enen Heer.
Dan komt hij lachend tot mij,
oh, wat ben ik blij.
Dan drukt hij zijn lipjes zo fijn
menigmaal op de mijn,
wijl hij zegt: kom, gaat gij nu mee,
naar het bal masqué?
Hij weet dat ik ben voor het plezier
en geren ga op zwier.
Maar toch moet ik voorzichtig zijn,
want hij is slim en fijn.
Ik betrouw hem waarlijk niet,
ieder die hem ziet
lacht op hem en is zo vriend’lijk,
het is onverdragelijk.
Ieder weet dat ik hem bemin,
ja, van hart en zin.
De meisjes zijn vol afgunst en nijd,
straks ben ik Charel kwijt.
| Partituur * Charel, ‘k zien u zo geren * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: liedblad van Pierre Dewilde, gedrukt bij G. Lambin, Brussel-Noord uit de verzameling Eric Van Baelen (MUZ0731 pag. 7)
Moeder, waarom gingt gij heen?
Nog een variante op het thema “Moeder jong gestorven – kind weeklaagt op haar graf”, deze keer op de melodie van “Moeder, ik kan je niet missen” (Willy Derby)
Dat thema werd dus veel gebruikt door liedjeszangers omdat … er ook veel jonge moeders stierven(1) in het kraambed! Dat was trouwens tot aan het interbellum van de 20e eeuw nog een serieus risico, zeker als er een chirurgische tussenkomst nodig bleek.
In deze versie(2) is het onfortuinlijke kind een meisje dat in de sneeuw klagend weent. Een “waker”, die de hekken rond het kerkhof moet sluiten, doet bij valavond zijn ronde en ziet haar eenzaam geknield bidden. Hij maant haar aan naar huis te gaan maar zij vertelt kort haar verhaal. Dat eindigt plots in het slotrefrein, want ze wil bij haar moeder zijn en sterft ter plekke.
Moeder, waarom gingt gij heen?
856 [A] onbekend [C] Michel De Cock
Op ’t somber kerkhof, zekere nacht
knielt er een meisje teer,
wijl vlokjes sneeuw, zo stil en zacht
op ’t aardrijk vielen neer.
En smekend klonk haar droeve bee:
moedertje, hoor mij aan!
Nergens vond ik geen rust of vree.
Waarom zijt g’heengegaan ?
Moeder, aanhoor mijne bede,
zo klonk haar bittere klacht.
Wist gij wat ik heb geleden
sedert men u het graf in bracht ?
Moeder, aanhoor mijne bede,
hulpeloos op aard’ alleen.
Ik smeek u, moeder, heb meelij met mijn smart.
Ach moeder, waarom gingt gij heen ?
De waker ging het kerkhof rond,
Vervullend zijne plicht,
waar hij een meisje biddend vond,
de handjes ten hemel gericht.
Wat doet gij, meisje, hier zo laat ?
Sprak hij ’t kind aldus aan,
Er is geen mens meer op de straat,
wil spoedig huiswaarts gaan.
Het kind sprak bevend vol verdriet:
“Meneer, heb medelij.
Scheid me toch van mijn moeder niet,
geen mens staat me hier bij.
Ik vroeg aan elke deur om brood,
men joeg me vloekend heen,
men lachte, spottend met mijn nood.”
En luid snikte zij weer :
3.“Moeder, g’aanhoort mijne bede”
klonk nog haar bittere klacht,
“Mijn droeve smart is geleden,
ik wist dat ge me had verwacht.
Weldra zal ik bij u wezen,
’k krijg dan uwe kussen weer.”
Dat waren hare laatste woordjes teer,
want ’t arme kind was nu niet meer.
| Partituur * Moeder, waarom gingt gij heen? * | |
1. instrumentaal
|
(1) We hebben geen volledige cijfers gevonden maar uit enkele regionale onderzoeken blijkt dat op het einde van de 19e eeuw nog steeds 7% van de bevallingen dodelijk waren voor de moeder en meestal ook voor het kind. Niet dat er na een succesvolle geboorte geen risico’s meer waren: de algemene kindersterfte liep in sommige streken zelfs op tot 30%. De cijfers daalden stilaan na WOI.
(2) vergelijk met “Wezenklacht”, alias “Op ’t sombere kerkhof”
Bron: in MUZ0903 "Volkslied in Kasterlee en omgeving" - lied nr 6.27 opgetekend bij Anna Van Heuckelom, Kasterlee
