0

Martha, liefde tot der dood

Geplaatst door Johan Morris op 15 september 2020 in cahiers, liedboeken, liederen, Over Liefde & Verdriet, thesis Herman van Gorp | ∞

Gepubliceerd in “Zo de Ouden Zongen”, Walther Van Riet, pag. 439-440 met muziek

We vonden het ook in een krantenbijlage (verzameling Jan Devos MUZ0727 en liedblaadjes uit Izegem MUZ0656)



En KVLV Herne bezorgde ons indertijd na een optreden hun liedjesboek (MUZ0362) waarin het eveneens te vinden was. Alleen bij Van Riet werd de melodie opgetekend en gepubliceerd. Het is best mogelijk dat de 2 andere bronnen een afwijkende melodie lieten horen maar aangezien we daar geen beluisterbaar exemplaar van vonden weten we het niet. Het staat qua inhoud en stijl dicht bij andere liederen die dateren van rond 1900 en ook nu weer heeft de mondelinge overlevering gezorgd voor lichte tekstvarianten.

Herman Van Gorp maakte voor zijn licenciaatsverhandeling “Het Volkslied in Kasterlee en omgeving” een bandopname van dit lied, gezongen door Filomeen Van der Veken-Nuyens. De tekst wijkt een beetje af maar de melodie stemt vrij goed overeen met de versie genoteerd door Walther Van Riet.

Volgens Van Gorp is de melodie gebaseerd op een aria uit de opera “Martha” van von Flotow. Bedoelde aria “Die Letzte Rose” is op zijn beurt dan weer afgekeken van een oude Ierse melodie waarop Thomas Moore het gedicht “The Last Rose of Summer” schreef in de 18e eeuw. En nog  voor Flotow het deed verwerkte ook ondermeer Ludwig van Beethoven die melodie in één van zijn composities, in 1814 namelijk. Maar hoe getrouw de oorspronkelijke melodie in deze volksversie van “Martha” bewaard is gebleven kan u hieronder zelf beoordelen. In de schitterende uitvoering van “The Last Rose of Summer” door “Celtic Woman” is het moeilijk om de volkse afgeleide van de melodie te herkennen … Maar die komt wel overeen met “Sommer’s letzte Rose” zoals we die vonden in het omvangrijke werkje “Harmonium-Album. Sammlung beliebter Tonstücke für Harmonium übertragen von Ernst Stapf”, Leipzig, C.F.Peters, circa 1896, herdruk. Die melodie past bij de strofen maar niet bij het refrein.

Martha, liefde tot der dood

821 [A] [C] onbekend

Martha was een schone vrouwe
zeer mild door de natuur bedeeld.
Daardoor werd ze gauw
door de liefde gestreeld
door een jongeling, ook een beeld.
Hij wist gauw haar liefde te winnen
want Martha die schonk hem haar hart.
Hij noemde haar zijn zielsvriendinne,
De redster van zijn liefdesmart.

Zij gingen wandelen al in een bos,
naast schone bloemen, in ’t groene mos
waar vog’len zingen vrolijk hun lied,
waar ’t bietje gonst, en naast u vliegt.
Daar op een berg, zo hoog en zo groot
zwoer hij de liefde vast tot ter dood.
En met het hartje vol liefdegloed
kuste hij Martha zoet.

Maar ach, deze zalige stonden,
die braken nu spoedig weer af.
Die schoonheid ontnam men van ’t meisje zo braaf,
want Martha werd ziek, och hoe straf.
Haar redder, haar hoop was verloren.
De dood zag zij zweven rond haar.
Neen, niemand kon haar nog bekoren,
alleen haar geliefde minnaar.

En naast het ziekbed zat hij vol smart,
die haar beminde met ziel en hart
zag haar verkwijnen, zij die was schoon,
gelijk de sneeuw, de sneeuw voor de zon.
Hij sprak: “o Martha! Spreek nog een keer.”
maar al met eens, haar hoofdje viel neer.
“Wat?” riep hij, “gaat gij voor eeuwig heen
en laat mij hier alleen?”

Ziet gij nu dien jongeling dwalen,
’t is Hendrik dien jongen die lijdt.
De beelt’nis van Martha volgt hem schier altijd,
tot sterven is hij ook bereid.
Hij denkt soms aan vroegere tijden
toen alles nog sprak van geluk.
Maar nu vindt hij aan zijne zijde
miserie, smart en ongeluk.

En dagelijks wandelt hij in het bos
naast schone bloemen, in ’t groene mos
waar vog’len zingen vrolijk hun lied,
waar ’t bietje gonst, en naast u vliegt.
Daar op dien berg zoo hoog en zoo groot
zwoer hij de liefde vast tot ter dood.
Neen, nooit beminde hij nog een vrouw,
zijn eed die bleef hij trouw.

PDFlogo Partituur * Martha, liefde tot der dood *
MP3logo
      1. instrumentaal
MP3logo
      2. zang Filomeen Nuyens (1975)

Aanvulling 7-2-2026

Ondertussen kwamen we in het bezit van de liederenbundel “DE VROOLIJKE ZANGER”, in 1885 samengesteld door A.A.J. VAN WINKEL en uitgegeven in Brussel.
Daarin vinden we op pagina 46 een vertaling uit het engels van THE LAST ROSE OF SUMMER en die melodie staat nog zeer dicht bij het origineel. Allicht klonk het refrein van MARTHA oorspronkelijk ook zo.

MP3logo
      3. Laatste zomerroos

Tags:

0

Neutraal Holland

Geplaatst door Johan Morris op 12 september 2020 in liedbladen, liederen, Wereldoorlog | ∞

Zowat 6 jaar geleden stuurde Wim Van der Elst uit Laken ons per e-mail een paar scans van liedbladen uitgegeven voor rekening van marktzanger Pierre Verelst uit Laeken en gedrukt bij “De Vlaamsche Leeuw” in Evere.

Volgens de onderwerpen van die liederen moet het liedblad gedrukt zijn in de periode 1914-1918. In totaal 6 liederen waarvan eentje in twee taalversies, maar zonder vermelding van melodie.
Van het lied “Le Mariage de Madelon” kennen we de melodie, zie ondermeer “Sale Cochon”, dus ook van de vertaling op zijn liedblad “De Trouwfeest van Madelijn”. Maar van de rest vonden we de zangwijze nog niet terug.

Behalve ondertussen van “Neutraal Holland” met als opgegeven zangwijze “Juf pas op je pitje”. Die melodie is ons bij nader toezien beter bekend als “Hou je goed, mijn jongen“, alias “Keep the Home Fires Burning” uit 1914.

De tekst vinden we ook terug via de Nederlandse Liederenbank op enkele andere liedbladen, waarvan eentje waar op de keerzijde de naam van de auteur is vermeld.

Frans Rombouts was een zeer ijverige liedjesschrijver-drukker die maar al te graag liedjes doorverkocht aan marktzangers en we nemen aan dat Pierre Verelst keurig heeft betaald voor het gebruik van dit lied.
Rombouts – een Nederlander van net over de grens en ook actief in Vlaanderen – heeft kritiek op het zich afzijdig houden van de Nederlandse overheid tijdens WO I, ook al omdat het uiteindelijk niet hielp om de nederlandse bevolking ver van alle miserie te houden.

Neutraal Holland

730 [A] Frans Rombouts [C] Ivor Novello

Holland met zijn malse weiden,
Holland met zijn stapels vee;
Holland met zijn vruchtbare akkers
en zijn rijkdom in de zee.
Holland, land van melk en boter,
land van eieren, vlees en spek.
Holland heeft haast niets te bikken,
’t rijke Holland lijdt gebrek.

’t Is hier heus geen laster,
snoer je riem maar vaster,
zet je maag maar in het zout
voor louter behoud.
Heb je niets te bikken,
hoef j’ook niet te slikken,
iedereen weet wijd en zijd,
’t is voor onze neutraliteit.

Holland bleef wel vrij van oorlog,
die Europa zette in gloed.
Overal was diepe ellende,
slechts in Holland bleef het goed.
Maar het voedsel dat wij hadden
ging naar buiten heen gezwind.
Holland hoefde niet te eten,
Holland leeft wel van de wind.

Nu moet Holland honger lijden,
alles raakt zo langzaam op.
Nog een poosje kan het duren
en dan is het mondje stop.
Ieder bijt dan op een houtje,
snoer je gordel vaster aan,
zucht: God hoedde ons voor oorlog
maar zo is’t ook niks gedaan.

Prijs die held die ons een poos nog
zal bewaren voor d’ellend’.
Godzijdank d’er is nog eten,
dankzij Posthuma’s talent.
Twee ons(1) brood en nog een beetje,
’t is toch meer dan bij de buur
en ’t is goed om vast te wennen
aan een latere hongerkuur.

Vier ons brood in Februari,
drie ons nog in Lente maar,
drie ons is ’t een maandje later,
drie ons werd voor Mei bewaard.
En dan als de lieve zomer
komt in ’t landje aan de zee
zijn wij allen naar de Hemel,
ieder neemt zijn broodkaart mee.

PDFlogo Partituur * Neutraal Holland *
MP3logo
      1. instrumentaal


(1)Het ons is een oude maat van massa. In het spraakgebruik is één ons gelijk aan 100 gram.
Voor de invoering van het huidige metriek stelsel was een ons meestal ca. 30 gram en was het 1/16 van een pond (ca. 480 gram) of 1/12 van een medicinaal pond (ca. 375 gram). Het ons was zelf onderverdeeld in acht drachmen of drachma’s.

Tags:

0

Mijn geboortedag

Geplaatst door Johan Morris op 8 september 2020 in liedboeken, liederen, Spot & Ironie, thesis Herman van Gorp | ∞

Op basis van een bandopname door Herman Van Gorp bij Lien en Emma Kennis, Kasterlee. De gebruikte melodie is een verbastering van “Sur l’air du tralala”.

Een licht afwijkende versie is te vinden in “Van Zingen en Speule 9-12”, pag 53 (onderdeel van “Kroniek van de Kempen”, jaargang 1990). Harrie Franken veronderstelt hierbij: “Vooral in Midden-Brabant was het liedje, dat me lijkt te stammen uit de cabaretwereld, populair.” Hij heeft het dan over het Nederlandse Brabant.



uit “Kroniek van de Kempen deel 10/1990

Mijn geboortedag

818 [A] [C] onbekend

Den dag zal’k niet vergeten toen
dat ik ter wereld kwam
en toen papatje mij alzo
in zijne armen nam.
Eerst gaf hij mij een zoen,
toen wierp hij mij op ’t bed
omdat ik draaide op zijn vest
een bruine omelet

O fiedeldadeldie
dien dag vergeet ik niet
O fiedeldadeldie
dien dag vergeet ik niet

Den dag dat ik gedoopt werd
die vergeet ik ook niet licht.
Pastoor die zei: “Wat heeft dat kind
toch voor een raar gezicht?
Geen ogen en geen neus,
ik sta verbouwereerd!”
Ik zei: “Pastoor, doop mij zo niet,
ge houdt mij omgekeerd.”

Toen ik moest leren lopen, ja,
dat ging ook lang niet glad.
’k Viel dikwijls van de sokken
maar meestal op m’n gat.
Mijn moeder riep op mij,
ik huilde als een beer.
Toen kuste zij mij op een plaats
daar doet z’het nooit niet meer!

De dag dat ik de broek aan kreeg
vergeet ik ook niet licht
van voren was die open
en van acht’ren was die dicht.
Ik deed verkeerd haar aan,
dat was een lastig ding,
toen wist ik niet of ’k binnen kwam
of da’k de deur uit ging.

De dag dat ik naar school moest, neen,
dat ging mij ook niet af.
Ik zat nooit in de banken
want meestal had ik straf.
Dan moest ik in de hoek,
de lei(1) al in mijn hand,
wat had ik aan die school toch zo
verschrikkelijk het land

Zo gaat men door het leven
vandaag goed en morgen slecht.
Mijn moeder zei dan telkens weer:
“Van jou komt niets terecht”
Maar kijk, zo door den band
is het heel goed gegaan:
ze zijn nu wel tevreden
en ook ik ben zeer voldaan.



(1) Tot en met Expo ’58 werd er in de eerste leerjaren niet met potlood, laat staan met pen en inkt op papier geschreven, maar kreeg men een “griffel” om op een ingekaderde leisteen te krassen, afgezien van de kostprijs de verre voorvader van de iPad. (Of beter nog: diens prototype , de Newton, maar die kent vrijwel niemand meer.) Papier en inkt waren immers niet gratis en voorbehouden voor geschriften die moesten bewaard worden. Met een natte spons was het geschrevene dan weer makkelijk en gratis te verwijderen van een lei.
Dat griffelen maakte nogal wat lawaai zodat de leerkracht ook zonder kijken wist of er vlijtig gewerkt werd.
In de “griffeldoos” zaten dus stenen schrijfstokken en een sponsje. Op de museumfoto hierbij staat verkeerdelijk een houten “pennendoos” met naast enkele griffels ook plaats voor … pennen, potloden en een meetlat, met bovendien een ronde uitsparing voor een inkpotje. Aan het touwtje hing waarschijnlijk ooit een sponsje.
PDFlogo Partituur * Mijn geboortedag *
MP3logo
      1. instrumentaal
MP3logo
      2. Lien en Emma Kennis, Kasterlee (1975)

Tags:

Copyright © 1967-2026 Wreed en Plezant Alle rechten voorbehouden.