0

Treurgezang op de wrede moord te Gent (1855)

Geplaatst door Johan Morris op 2 januari 2025 in liedbladen, liedboeken, liederen, Over Moord & Rampen | ∞

Volgens Geneanet werd Clementia Joanna Walgraeve circa 1815 in Gent geboren en stierf zij op 2 februari 1855.
Wat de medewerkers aan die website niet schijnen te weten is dat zij, volgens een liedblad van J. Minnebo uit Gent, vermoord werd door een zekere Jean-Baptist DEWAET, afkomstig uit Overijse waar hij gekend was als Jan De Coster maar uitgeweken naar Gent en daar actief als “banketbakker”. We vonden (slechts) 3 krantenartikels online terug hierover – veel gedigitaliseerde kranten van circa 1850 zijn er niet.

“Messager de Gand” 16-02-1855
“Messager de Gand” 19-03-1855

Jean Minnebo (°1801) noemt zich als 29 jarige een “gepensioneerd militair” die blind was geworden, allicht in het leger en misschien tijdens de schermutselingen voor een onafhankelijk België. Zijn  iets jongere broer Charles, waarmee hij vaak samen optrad, werd later eveneens een blinde zanger. Of ze zelf hun teksten schreven is niet duidelijk.

Julien De Vuyst bespreekt een liedblad van Jean Minnebo in zijn boek “het Moordlied in de XIXe eeuw”. Dat liedblad zat in een “Bundel Volksliederen” bewaard in het stadsarchief van Mechelen.
De Vuyst beschrijft ook uitvoerig wat er gebeurde, vermoedelijk op basis van (andere) krantenartikels maar vermeldt niet welke dat waren.

Misschien was het dit wel:


Samengevat leren we bij De Vuyst dat Dewaet aanpapte met caféhoudster Clemence Walgraeve maar haar op 30 januari vermoordde en beroofde. Met een geroofde ring had hij daarna een andere jonge vrouw ten huwelijk gevraagd en hij zou met haar naar Brussel en Parijs trekken. Zij werd echter achterdochtig toen Dewaet werd aangehouden, bracht de ring naar de politie die mede daardoor kon bewijzen wie Clemence had vermoord. Dewaet zou door het gerecht al snel veroordeeld worden tot de doodstraf en op 4 augustus 1855 om 6 uur ’s morgens werd het vonnis voltrokken.

Het lied van Minnebo is typisch voor een 19e eeuwse marktzanger: een literair hoogstandje is het niet en sommige verzen zijn te kort of te lang om perfect onder de melodie te passen maar die hebben we lichtjes aangepast.

Die melodie namen we letterlijk over van “Constant en Lucia” zoals die door Albert Blyau en Marcel Tasseel in het “Iepers Oud Liedboek” werd afgedrukt rond 1900. Vergelijk met “Constant en Constance” en de melodie die circa 80 jaar later werd genoteerd.

Treurgezang op de wrede moord te Gent

1043 [A] J.Minnebo [C] trad “Van den Grenadier”

O droef geval heeft men zien gebeuren
wat dat er binnen Gent is geschied.
Een mens zijn hart zou moeten treuren
hoe ene dochter kwam in ’t verdriet.
Zij was maar vierendertig jaar,
zij is gekomen in ’t bezwaar.
Hij heeft haar vreselijk doorwond,
zij lag al in haar bloed terstond.

Hij heeft haar vreselijk doorwond,
zij lag al in haar bloed terstond.

Hij is in de nacht in huis gekomen,
wat duivels raad, wat een wreed gedacht,
en hij heeft haar de keel toe gewrongen,
zij lag aldaar in haar bloed versmacht.
Dan heeft hij genomen de vlucht
en hij laat nu zo menig zucht.
Haar bloed dat stroomde op den grond,
zij lag al in haar bloed verslond.

Haar bloed dat stroomde op den grond,
zij lag al in haar bloed verslond.

De volle wet is in huis gekomen,
veel mensen waren in vol getraan.
alzo een wreedheid werd nooit beschreven,
een dochter die werd dood gedaan.
In Brugge werd hij g’arresteerd
hij werd geboeid vertransporteerd.
Nu zit hij in een donker kot,
en elkeen roept: wat droevig lot.

Nu zit hij in een donker kot,
en elkeen roept: wat droevig lot.

« Nu zit ik in de boeien gesloten
al voor de wreedheid die’k heb begaan.
Ik heb geen rust meer bij dag of nachte,
o Grote God, wilt mij bijstaan.
Wat heeft een mens een droef gedacht,
ik heb die dochter ter dood gebracht.
O mocht ik van de wereld af,
o mocht ik rusten in het graf. »

O mocht ik van de wereld af,
o mocht ik rusten in het graf.

PDFlogo Partituur * Wrede moord te Gent *
MP3logo
      1. instrumentaal

 Bronnen:
Liedblad besproken in "Het Moordlied in de XIXe eeuw" (J. De Vuyst) pg 25
Melodie in "Iepers Oud Liedboek"
Krantenberichten in "Le Messager de Gand" (1855)
J.B. Dewaet alias Jan De Coster afkomstig uit Overijse
doodt Clementia Joanna Walgraeve (1815-1855)

Tags:

1

Afgrijselijke moord te St.-Katelijne-Waver (1917)

Geplaatst door Johan Morris op 19 december 2024 in liedbladen, liederen, Over Moord & Rampen | ∞

In de GAZET VAN BRUSSEL verschijnt op 16 juni 1917 een kort relaas over een moord waarover met afschuw wordt gesproken

Vier dagen later komt er een update. Daarin zijn de dolksteken verdwenen en was het wapen “een zwaar stomp ijzer”


En zoals beloofd houdt de krant zijn lezers inderdaad op de hoogte, zij het vrij summier.

De dochter is dus tegen de verwachtingen in niet overleden en men hoopt dat zij iets zal kunnen vertellen over de moordenaars.

Jaak Van Gestel (°1889), marktzanger afkomstig uit Aarschot maar na zijn huwelijk (1912)  verhuisd met zoon en dochter naar & actief in Mechelen waar hij minder concurrentie had te vrezen van de vele verwante Van Gestels die ook liedjeszangers waren, moet deze (of gelijkaardige) krantenartikels hebben gebruikt als inspiratiebron voor een moordlied. St.-Katelijne-Waver ligt op een boogscheut (nou ja, pakweg 8 km) van Mechelen en afgaande op de eerste strofe is hij zijn lied ook ter plekke gaan zingen.

Wij vonden in de beschikbare digitale krantenarchieven enkel bovenstaande berichtjes, Van Gestel schijnt details van het gebeurde te kennen die wij in die krant niet terugvinden. Het is natuurlijk best mogelijk dat hij zelf een buurtonderzoek heeft gedaan op de plaats van de misdaad en de al dan niet betrouwbare getuigenverklaringen heeft verwerkt in zijn lied.

In zijn vierde strofe schijnt hij ook vernomen te hebben dat de dochter aan de beterhand is, het lied of althans die strofe zal dus eind juni 1917 geschreven zijn.

De 19e eeuwse melodie van dit lied kwamen we al meermaals tegen: eerst bij “Mijn kleine piot” (ca. 1900), dan bij de “Droevige moord te Herentals” (1919), bij “De algemene crisistijd (ca. 1930)” en bij Tamboer in “Stiene ging naar Engeland om te trouwen (ca. 1945)”

In het boek van ALFONS BUSSCHOTS, RENÉ DE MUNTER “Het leven tijdens de Eerste Wereldoorlog. Een overleven” 2016. hebben de auteurs het ook over deze moord die immers tijdens de Eerste Wereldoorlog gebeurde. Zij weten dat de slachtoffers behoorden tot de familie Selleslaghs,  dat de feiten zich afspeelden op 11 juni 1917  en dat de daders nooit gevonden werden, mede omdat de enige overlevende, dochter Coleta, zich uiteindelijk helemaal niks meer kon herinneren van het gebeurde. In de kranten werd na de oorlog (dan ook) geen aandacht meer geschonken aan dit drama. Gelukkig zijn er Erfgoedkamers die dat wel doen.

Afgrijselijke moord te St.-Katelijne-Waver

[A] Jaak Van Gestel [C] zangwijze: “Mijn kleine piot” alias “De pater in het water” (P.D.)

’t Is toch afgrijslijk als men zoiets hoort:
hier in dees dorp zijn drie mensen vermoord.
Op enen zondag laat in de nacht
kwamen die schelmen op ’t onverwacht.
Ja, langs de zolder braken zij in ’t huis
maar deze lieden hoorden het gedruis;
op het gerucht mogelijk opgestaan,
zij hadden op dees aard nooit iets misdaan.

Wat ziet men toch gebeuren
voor zo een weinig geld?
Moorden en malheuren
terwijl den honger kwelt.
Zoiets kan men nooit vergeten
al werden wij honderd jaar.
Wee u, O moordenaren
want het schavot staat al klaar.

‘s Nachts kwam de zoon van zijn lief recht naar huis
hetgeen hij daar vond dat was affruis:
’t was zo verschrikkelijk, ja deze ramp
als deze jongen zijn huis binnenkwam.
Zij lagen te zwemmen in hun bloed
maar diene jongen had nog de moed,
hij riep nog de buren: het is ongehoord,
z’hebben mijn ouders, mijn zuster vermoord.

Als men de droefheid daar nu kwam te zien,
daar was ook spoedig ne mens of tien,
maar hunne droefheid die was ongehoord,
zij vonden daar drie mensen vermoord.
Met ijz’ren bijlen begingen z’ hun daad,
terwijl in de nacht niemand is in de straat.
’t Was om een diefstal te kunnen begaan
hebben die kerels drie moorden gedaan.

Burgers en vrienden, doet mee uwe plicht
dat deze zaak toch zou komen aan ’t licht
want da’s te schrikkelijk zo’n moorderij
en deze schelmen lopen nog vrij.
De dochter betert, believe het God:
dat zij kon spreken over ’t droevig lot,
dan was eenieder tenvolle content,
waren de daders al maar gekend!

PDFlogo Partituur * Afgrijselijke moord te St.-Katelijne-Waver *
MP3logo
      1. instrumentaal

 Bronnen:
liedblad Jaak Van Gestel & dochter - krantenberichten in GAZET VAN BRUSSEL juni 1917
boek ALFONS BUSSCHOTS, RENÉ DE MUNTER "Het leven tijdens de Eerste Wereldoorlog. Een overleven" 2016.
https://www.erfenheem.be/publicaties.html
Met dank aan François Heymans om ons hierop attent te maken.

Tags:

4

Constant en Constance

Geplaatst door Johan Morris op 5 december 2024 in liedboeken, liederen, Over Moord & Rampen, Soldaten | ∞

In het “Iepers Oud Liedboek” (1900, als handschrift gedrukt) publiceerden Albert Blyau en Marcel Tasseel  tekst en melodie van een vermoedelijk ellenlange ballade over “Constant en Lucia”, maar helaas kon hun zegspersoon alleen de eerste strofe nog min of meer reproduceren.

Roger Hessel kon het pakweg 70 jaar later optekenen in het rustoord te Sint-Andries uit de mond van Marie Carels en, zoals te verwachten, was de tekst en de melodie na diverse overleveringen een beetje geëvolueerd. In één van onze bronnen slechts wordt Constant een “franse luitenant” genoemd, alle anderen hebben het over een “frissen luitenant”. De “franse” lijkt mij plausibeler…

Een gelijkaardige ballade van “Sidonie en de majoor” konden we u 10 jaar geleden reeds voorschotelen. Daar maakten we al de vergelijking met dit lied door middel van een samenvatting van de tekst.

Ook nu weer worden de tragisch-romantische gebeurtenissen in niet minder dan 11 strofen weergegeven. De melodie zoals Roger Hessel ze indertijd kon noteren klinkt ons bekend in de oren, er zal op deze website wellicht dus nog een ander lied staan met vrijwel dezelfde zangwijze maar die kunnen we niet zo meteen situeren. Dat komt nog wel.(1)
Er is geen echt refrein maar de slotzin van elke strofe wordt herhaald en in principe door het publiek meegezongen.

Een kurassier is overigens een cavalerie-soldaat met een “kuras”, dit is een stevig borstharnas. Ten tijde van Napoleon nog volop in gebruik maar in de 20e eeuw was dat vrij nutteloos geworden.

Constant en Constance

1042 [AC] onbekend – 19e eeuw

Kom vrienden hier al in het ronde
Kom en luister naar mijn lied
’t Gene dat ik hier ga verkonden
Is overlaatst in Duitsland geschied
Constant een franse luitenant
Was kurasier in Belgenland
Logeerde bij ene rijken heer
die had een enige dochter teer

Logeerde bij ene rijken heer
die had een enige dochter teer

Door deugd en schoonheid boven mate
Werd zij door rijke heren bemind
Doch al hun klachten konden niet baten
Constant alleen die was haar vriend.
Zij zwoeren elkander den trouw
Om eens te worden man en vrouw
Om elkander in druk en nood
Bij te staan tot aan de dood

Om elkander in druk en nood
Bij te staan tot aan de dood

De luitenant hij moest gaan marcheren
De tijd kwam aan om binnen te gaan
Constance deed niet anders dan treuren
Ze nam afscheid met een droef getraan
Om meneer en madame met spijt
Heeft hij haar ook vaarwel gezeid
Constance deze maagd zo teer
Vond in haar huis geen rust niet meer

Constance deze maagd zo teer
Vond in haar huis geen rust niet meer

Dagen en nachten waren haar gedachten
Al op Constant, ze nam geld en goed
Zij is vertrokken om haar te verzachten
’t Was om te spreken hare minnaar zoet
Zij vond hem met het hart verblijd
Omhelst hem met liefde en vlijt
Zij sprak: Constant mijn liefste teer
Voor mij bestaat geen ander meer.

Zij sprak: Constant mijn liefste teer
Voor mij bestaat geen ander meer.

Maar toen de baron dit hoorde verkonden
Alsdat zijn dochter bij haar minnaar was
Heeft hij aanstonds de gendarmen gezonden
Die vonden haar op dezelfde pas
Aan tafel zitten met hare minnaar
Constant trok zijne sabel voor haar
Hij sprak vriendin vreest gene nood
Voor u vecht ik leven of dood

Hij sprak vriendin vreest gene nood
Voor u vecht ik leven of dood

Doch overmand werd hij gevangen
En voor zijn overheden gebracht
De gendarmen met volle verlangen
Hebben Constance naar haar huis gebracht
Zij werd in een kamer gedaan
Vol zuchten, weemoed en getraan
Zij sprak ach God ruk mij in ’t graf
Dat ik mocht zijn de wereld af

Zij sprak ach God ruk mij in ’t graf
Dat ik mocht zijn de wereld af

Door bittere weemoed en bittere klachten
Kreeg zij een ziekte vol van de pijn
Men zag haar laatste uur alle nachten
Daar hielp geen dokter of medicijn
Zij smeekte haar vader en haar moe
Laat mij toch naar mijn minnaar toe
Verlos mijn hart van deze droefheid
Eer ik word in het graf geleid

Verlos mijn hart van deze droefheid
Eer ik word in het graf geleid

De baron met de tranen in d’ogen
Hij is gekomen al voor de krijgsraad
Hij heeft hem op zijn knieën gebogen
En vroeg pardon voor zijne misdaad
Door de baron zijne droefheid
Gaf men Constant zijne vrijheid
Hij vond zijn liefste vol droefheid groot
In ’t uur van hare stervensnood

Hij vond zijn liefste vol droefheid groot
In ’t uur van hare stervensnood

Hij heeft zijn liefste in d’armen genomen
Zij sprak, minnaar het is met mij gedaan
Mijn laatste uur die is aangekomen
Bid god dat ik het graf mag ingaan
Zij gaf de geest met volle verstand
In d’ armen van de luitenant
Hij sprak, ach god ruk mij in ’t graf
Dat ik mag zijn de wereld af

Hij sprak, ach god ruk mij in ’t graf
Dat ik mag zijn de wereld af

Hij kust zijn liefste op haar bleke wangen
En nam afscheid met een droef getraan
Hij is gegaan naar zijne rangen
Aan enen waterstroom bleef hij staan
Hij stak zijn sabel in de grond
Zijn peerd aan enen boom vastbond
Lei enen brief nevens de boom
En sprong zo in de waterstroom

Lei enen brief nevens de boom
En sprong zo in de waterstroom

’t Versmoorde lijk werd aanstonds gevonden
En door een visser op ’t strand gebracht
Iedereen hoorde met droefheid verkonden
Dees ouders jammeren bittere klacht
Als zij hoorden lezen in een brief
‘k Wil rusten bij mijne zoete lief
En gij ouders tot aan uw dood
Volbreng hier altijd uw plichten groot

En gij ouders tot aan uw dood
Volbreng hier altijd uw plichten groot


(1)Op een oud anoniem liedblad staat bij het “Liedeken van Theophiel” aangegeven “Stemme: van Constant en Constantia”. Theophiel’s treurige lotgevallen worden in Duitsland gesitueerd. En die melodie gebruikten we zes jaar geleden bij de lotgevallen van “De bende van Haezebrouck” ! Ook bij de ijzingwekkende moord te Koewacht kwam 4 jaar geleden dezelfde melodie aan bod.
PDFlogo Partituur * Constant en Constance *
MP3logo
      1. instrumentaal

 Bronnen:
* lied uit 19e eeuw of ouder.
* Gepubliceerd in "Iepers oud liedboek" als "nr 178 - Constant en Lucia" - enkel eerste strofe
* Ook in "Het Volkslied in West-Vlaanderen", 1980, Roger Hessel, pag. 62-64, met melodie; Opgetekend bij Marie Carels Rustoord St.-Andries
* In "Muzikaal Erfgoed Van Oostende", lied nr 802, ook "Constant en Lucia" genoemd; Constant is hier geen "frisse" maar een "franse" luitenant.
* Ook in een liedjesschrift uit Izegem (Constand en Constantia) zonder opgave van zangwijze. Zelfde tekst als bij het "Iepers oud liedboek" maar wel met 11 strofen.
* Ook in liedjesschrift uit Evergem - lied nr 19 - 11 strofen
* Ook op een liedblad van "Vandenbogaerde en vrouw, Antwerpen": Constant en Constantia - stemme: Van Theophiel
* Circa 1850 zong J. Minnebo uit Gent over "de wreede moord op de Veerleplaats te Gend". De daarbij opgegeven zangwijze is "Van den Grenadier" en zijn tekst past vrij goed bij de melodie van "Constant en Constance"

Tags:

Copyright © 1967-2026 Wreed en Plezant Alle rechten voorbehouden.