De slechte wijven
alias “d’Ontucht der vrouwen” en “Driftige Wijven”
Het gaat deze keer niet over vrouwen die na het huwelijk plots over tal van verborgen gebreken blijken te beschikken of zich ontpoppen tot heksen en feeksen.
Dit lied gaat over oorlogstoestanden en vrouwen die heulen met de vijand, terwijl hun man of vriend ver weg aan het front voor zijn leven vecht. En voor het Vaderland ook, uiteraard.
De onbekende auteur van het lied koos als zangwijze voor “Sur (les bords de) la Riviera”, een chanson geschreven door Leo Daniderff – pseudoniem van Ferdinand Niquet (1878-1943), uitgebracht in 1913 en sinds 2014 dus rechtenvrij. We leiden hieruit af dat de Vlaamse contrafact tijdens WOI werd gemaakt en gezongen, maar ook in WOII bleef het zonder een woord te wijzigen actueel.
Deze melodie vonden we slechts tweemaal vermeld op liedbladen, het andere lied “Aan de vrouwen” bespraken we 4 jaar geleden.
De slechte wijven
1017 [A] onbekend [C] Leo Daniderff (P.D.)
Ik kom hier te vragen,
mensen is ’t niet de waarheid?
G’hoort overal klagen,
over die wijven hunne schandaligheid.
Gij ziet van die vrouwen,
in al de steden van ’t land
met Duitsen aanhouden,
voor mij, dat is degoutant.
Terwijl dat hunnen man is in strijd
worden zij door een Duits gevrijd
Op de banken des avonds laat,
of in d’hoeken van een donker straat.
’t Was niet goed van te gaan naar ’t hotel
Want z’herkennen z’overal te wel.
Bij hen betrouwen zij het niet,
hunnen man zou het weten rapied.
Als die wijven later nog zo driftig zullen staan,
zullen de pompiers er enen gang mee gaan:
een goede spuit,
dan is die warmt’ er uit!
G’hoorde d’eerste dagen
van dat vrouwvolk wel verstaan,
veel zuchten en klagen,
maar hun verdriet dat was rap gedaan.
Gij zaagt ze floreren
langs de straten, arm aan arm
en den nacht passeren
In een Duitsken zijnen arm,
terwijl dat hunne man op ’t slagveld
op ’t weerzien van zijn vrouwke telt
Ze moesten die wijven
straffen voor een jaar of tien
om alleen te blijven
zonder man wat zouden die vrouwen afzien!
Want wat zal gebeuren
als hunnen man nog weerkomt?
Menige malheuren
want dat is toch een affront:
veel wijven, in plaats van hunne eer,
zitten nog met een kleintje meer.
| Partituur * De slechte wijven * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Sur la Riviera" (1913) in "De Grooten Oorlog in Brusselse straatliedjes" (MUZ0633 pag 63) Ook in "Zo de Ouden Zongen" (MUZ0132) als « D’ontucht der vrouwen » - pag. 125 Ook in "Liedboek Kadullen" (MUZ0714) als « Driftige Wijven »
Meisje van 11 jaar laffelijk vermoord (1910 ?)
Harrie Franken vond naar eigen zeggen dit lied op een “vliegend blad” van Alfons Van Gestel. Probleem: er zijn twee zangers met die naam actief geweest. Vooreerst Alfons (1879-1971), zoon van Joannes, geboren in Herentals maar in Aarschot gehuwd in 1902. En er is ook Alfons (1906- ), zoon van Jaak, zelf geboren in Grobbendonk maar zijn zus wordt 2 jaar later in Aarschot geboren en een jongere broer Adolf in Breda. Vader Jaak was actief als marktzanger in Mechelen maar verbleef met zijn gezin blijkbaar ook elders.
Volgens Harrie Franken was Alfons Van Gestel “een bekende Aarschotse marktzanger”, beide Fonskes zijn verwant aan de Van Gestels uit Aarschot…
De bezongen moord werd volgens de opzoekingen van Julien De Vuyst gepleegd op 6 mei 1910, dan kan de zanger bijna niemand anders zijn dan de Alfons die op dat moment 31 jaar was, de zoon van Jaak was nog een kleuter dan. Anderzijds werd de gebruikte zangwijze pas 17 jaar later uitgebracht … en het krantenartikel beschrijft ook heel andere feiten dan in het lied worden opgesomd.
Hierbij een krantenartikel van 15 mei 1910. Zoals gebruikelijk in die tijd worden de afgrijselijke feiten in onbedekte termen verhaald.
De dader zou voor zover we weten ook nooit gevonden worden.
In het lied van Van Gestel is het de moeder die het kind vindt, blijkbaar verkracht en vermoord. De dader werd (te plekke ?) door een auto overreden en zou al stervend bekend hebben.
In het krantenartikel is de moeder van het slachtoffer al een jaar eerder overleden en er is geen sprake van een moordenaar die na zijn daad door een auto zou overreden zijn.
Het gaat in het lied dus over een andere moord of Van Gestel heeft hele stukken verzonnen. Er zijn in de liedtekst te weinig concrete aanwijzingen om de beschreven misdaad terug te vinden en te situeren. Of althans: het is mij niet gelukt.
Het hele verhaal doet wel wat denken aan Een kindermoord te Bavegem (1911), ook met een elf-jarig meisje dat verkracht werd en dood achtergelaten in het veld, maar daar is nergens sprake van een auto-ongeluk en zou de vermoedelijke dader zelfmoord gepleegd hebben.
Anderzijds: waarom zou Van Gestel 16-17 jaar na de feiten hierover een lied uitbrengen? De gekozen melodie kwam namelijk pas in 1927 uit…
Meisje van 11 jaar laffelijk vermoord
1016 [A] Alfons Van Gestel [C] A. Bosc
’t Was in ’t vallen van den avond
toen een moeder naar haar kind kwam vragen.
’t Was verdwenen maar waar henen?
Niemand wist waar het heen was gegaan.
’t Was ontrukt door een lafaard’ge hand
die het meelokte aan enen kant
Wat gebeurd’ hier met die arme klein?
Wat had het in dien tijd toch geleden!
G’heel ontkleed vond men den martelaar
die daar lag tussen vuilnis en blaâr.
G’heel onken’lijk verslonden
gelijk enen hond,
toen de moeder haar kindje weer vond.
Niemand hoorde deze klachten
als hij het kind daar was aan het versmachten.
Hulp vragen kon niet baten
en wanneer hij zijn lust had voldaan
vluchtte hij van zijn slachtoffer heen.
’t Kleine slachtoffer bleef daar alleen.
Maar o wonder der gerechtigheid
hij kreeg daar zijne straf ook te boeten!
Toen een auto reed in volle vaart
botste op den wrede lafaard.
Met den dood op den mond
sprak hij den wreden stond,
wees de plaats waar men het meisje vond.
’t Arme kindje had geleden
’t Hoofdje was van het lichaam gesneden
Beide beentjes gans geschonden
vond men den martelaar daar ten grond.
Voor een moeder, is dat toch niet straf,
als men daar toch zo een tijding bracht?
Denk toch eens hoe het op moeder riep
als wanneer het daar lag in de pijnen,
gans verscheurd en met wonden bedekt
vond men daar dat lief kindje gevlekt.
Maar den dader die kreeg daar dan ook zijne straf,
die daar kort nadien zijn leven gaf.
| Partituur * Meisje van 11 jaar laffelijk vermoord * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: Griserie (1927) In "Kroniek van de Kempen - deel 13 pag 145 (MUZ0693) In " Moordlied XXe eeuw" (MUZ0106) Julien De Vuyst: onopgehelderde moord op Alice De Gazelle te Deerlijk, 6 mei 1910: lied 17 jaar later In « De liedjeszangers te Berlaar en omgeving » (MUZ0727) Toine De Sutter, 1987, daar foutief toegeschreven aan Louis Boeren
Marteldood ener moeder
Stan Boudewijns bezorgde ons een gescande versie van het “veldboekje” waarin zijn grootvader, oud-strijder aan den IJzer, tijdens en na WOI enkele liederen had genoteerd. Zo ook “De marteldood ener moeder”, zonder aanduiding van de zangwijze. 
We vonden in heel onze bibliotheek geen enkele andere versie van dit lied, tenzij in hetzelfde veldboekje waar ook een franse versie van dit lied werd uitgeschreven: “Le Martyre d’une mère”. Eveneens zonder wijsaanduiding.

Nu vonden we wel dat 2 oude romans onder die titel werden uitgegeven, auteurs Désiré Bonneau (1892) en … Hendrik Conscience (originele titel “Moederliefde”, 1870) , maar wie de liedtekst schreef, laat staan de melodie, dat weten we niet. We stelden wel vast dat het hele lied mits wat kleine aanpassingen kan gezongen worden op de melodie van “When it’s Springtime in the Rockies” dat echter pas in 1929 werd geschreven … Vlaamse marktzangers refereren naar deze melodie ook als “Sluimert zacht”.
In beide teksten wordt gewag gemaakt van “Generaal Leman” en dat was echt wel een gekende held uit WOI 1914-1918.
Marteldood ener moeder
1015 [A] onbekend [C] Robert Sauer
In een klein dorpje zo verborgen
van ’t door den Duits bezette land
gaf ene moeder hare zorgen
aan haar klein kind, haar dierb’re schat.
De vader, ter krijg opgeroepen,
als goede burger deed zijn plicht.
Hij vertrok met ons dapp’re troepen,
gaf zijn bloed voor land, vrouw en kind.
Hij vertrok dan zonder dralen
voor het dierbaar Vaderland
en trots alle hinderpalen
bestreed hij den dwingeland.
Met de roemvolle helden
van zijn Generaal Leman
door de bossen, door de velden
voor het Belgisch vrij bestaan.
Te Luik, na bloedige gevechten,
werd hij door een kogel doorboord.
Hij onderging door Belgisch vechten
als kloeken Belg den heldendood.
Daar ligt hij in zijn bloed te baden,
stervend denkt hij aan vrouw en kind.
Voor hen heeft hij ’t leven gelaten
voor hen die hij zo teer bemint.
Hij vertrok dan zonder dralen
voor het dierbaar Vaderland
en trots alle hinderpalen
bestreed hij den dwingeland.
Maar met het harte vol rouwe
ginds ver in dat Vlaamse land
blijft zijn kind en zijne vrouwe
in de macht van den vijand.
Zeek’ren avond, het was reeds late,
met veel geweld en veel gedruis
klopt ene groep Duitse soldaten
hier aan de deur van hun klein huis.
De vrouw deed open zonder schromen
en riep hen toe: ’t is ene schand,
hier zal geen Duitsman binnen komen,
‘k bemin mijn België, ‘k haat uw land
Mijnen man stierf zonder dralen
voor het dierbaar Vaderland;
mijn moed zal nu ook niet falen,
ik veracht uw vals Duitsland.
Ik wil hier mijn leven derven
zonder spijt en zonder smart.
Ik wil voor mijn België sterven,
met mijn kind dicht bij mijn hart.
Met een woedende blik in d’ogen
schreeuwde den Duitsen officier:
schiet ze neer, zonder mededogen,
zonder schroom, als een wilde dier.
De vrouw met haar kind in haar armen
werd aan den muur van ’t huis gesteld
en laffelijk, zonder erbarmen,
door de Ulanen neergeveld.
| Partituur * Marteldood ener moeder * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Sluimert zacht" originele versie: "When it's springtime in the Rockies" (1923) liedjesschrift van soldaat Boudewijns (WOI) (MUZ0953)
