Aan de witte banken
Jef Klausing schrijft in “Zingende Baren” op pagina 141:
Op de melodie van "Bij die oude toren" dichtte een onbekende het lied dat hierna volgt, waarin de gevaren van de Witte Banken met de "straffe" vangsten bezongen worden. In dit lied gaat het vooral over de persoonlijke ongevallen aan boord van de vissers-vaartuigen. Dat het lied insloeg bewijst het feit dat ik het in 1959 nog kon opnemen op band te Nieuwpoort, Oostende en Blankenberge. Carla Cools (VOLKSLIEDONDERZOEK IN HET ZUIDOOSTEN VAN DE ANTWERPSE KEMPEN, K.U Leuven 1978) tekende dit lied op in de Antwerpse Kempen, waar het - volgens de zegsman - in het begin der jaren 1940 zou gezongen geweest zijn als de buurmensen 's avonds bij elkaar waren. We kunnen veronderstellen hoe dit lied in die streek is terecht gekomen wanneer we weten dat Bertino, de Oostendse volkszanger/ dichter einde 1939/begin 1940 in die streek is gemobiliseerd geweest en dat hij zeer waarschijnlijk - het lag ten andere in zijn natuur - zijn repertorium, waaronder dit lied, gezongen heeft bij en aangeleerd aan de plaatselijke bevolking.
Over die “gevaarlijke Witte (zand)Banken” schrijft Roland Desnerck in “Muzikaal Erfgoed van Oostende – deel 1” bij lied nr. 110 :
De Witte Bank was een zeer gevaarlijke visgrond. In 1935 verging er de O.183 “Generaal Jacques” met vijf koppen en in 1936 de O.143 “Yvonne Angèle”, eveneens met de vijfkoppige bemanning.

De melodie is dus gebaseerd op het lied “O mooie oude toren” van Louis Davids (1883-1939) en Margie Morris (1892-1983, echte naam Margaret Sarah Whitefoot). Margie schreef de muziek, Louis Davids zette zijn naam (1) onder de tekst. Het duo trad samen op van 1915 tot 1922, dus de melodie moet ook uit die periode stammen.
De tekst van het visserslied, vermoedelijk dus geschreven door “Bertino”, alias van Louis Lingier, staat ook in het liedjesschrift van Angela De Backer – weliswaar onder een andere titel maar met verwijzing naar de zangwijze – en via die weg kwam hij terug onder onze aandacht.
(1)Biografen van Davids suggereerden dat hij niet al zijn teksten zelf schreef maar er enkele “afkocht” van de nooit genoemde oorspronkelijke auteur.
Aan de witte banken
837 [A] Bertino [C] Margie Morris
Een schip nadert langzaam de haven
met zijn vlag half aan de mast.
Aan boord zijn de lijken der braven
die door een onweer zijn verrast.
Als vissers waren zij geboren
en enkel voor een stukje brood
hebben zij hun leven verloren
en vonden op zee hunne dood.
Daar op de Witte Banken waren de vangsten straf,
daar op de Witte Banken ligt nu het zeemansgraf.
Ver van land en haven bij een woest’ orkaan
zijn veel arme vissers in die golf vergaan.
Ver van land en haven bij een woest’ orkaan
zijn velen in die golf vergaan.
Aan land wachtte droefheid en rouwe,
daar ziet men honderden liên
waaronder een man of een vrouwe
die tracht om haar zoon weer te zien.
’t Geluk bracht hem veilig in d’haven,
hij is als geredde aan boord.
Hij volgde de lijkstoet der braven
en nam op het kerkhof het woord.
Als vissers zo troost men elkander
bij storm of woelig weer.
Maar morgen is het weer een ander
die niet meer terugkomt van zee.
En zo zijn er duizenden wezen.
Had vader een beter bestaan,
dan zou men zo dikwijls niet lezen:
een schuitje in nood of vergaan.
| Partituur * Aan de witte banken * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "O mooie oude toren" Tekst in "Zingende baren" (MUZ0115 Jef Klausing 1986) liedjesschrift Angela De Backer via Micha Vander Elst (MUZ0916)
Houd ze warm (2)
Heeft Alfons Van Gestel inspiratie gekregen toen hij Ernest Van der Plancke hoorde zingen of is het omgekeerd? Feit is dat ze beiden dezelfde titel gebruikten én dezelfde melodie voor een kluchtig-frivool lied. Het resultaat vinden wij bij Van Gestel toch net iets vakkundiger gemaakt.
Houd ze warm (2)
916 [A] Alfons Van Gestel [C] Casimir Oberfeld
Ik ben een knappe jongen
Ik ken goed mijnen stiel.
Ik kan veel meisjes krijgen,
dat doet mij veel plezier
want als ik met één mee ga
naar Kermis of naar bal,
ja allen die mij dan zien
roepen mij achterna:
Houd ze maar warm, houd ze maar warm,
trekt ze dichtjes aan uw zij.
Houd ze warrem, houd ze warrem.
O, dan zijn ze toch zo blij.
O dat hebben de meisjes geire,
zo een kuske en hun eens fleiren.
Houd ze warrem, houd ze warrem,
want dan is er de liefde bij.
Als ik somtijds ga dansen,
’t is eender waar het is,
’n polka op z’n fransen
ofwel enen scottisch,
de meisjes zijn tevreden,
lachen mij vriend’lijk aan.
Daarop ben ik verlegen,
want dan roept heel de zaal:
Daarom, mijn beste vrienden,
als ge uit vrijen gaat,
als ge uw lief wilt houden,
luistert naar goeden raad,
en wilt niet zijn verlegen,
geef ze ’n warme zoen.
Ze doen u nikske tegen,
laten uw goesting doen.
| Partituur * Houd ze warm (2) * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Antoinette" (1932) uit de film "Conduisez-moi, Madame!" liedblad Alfons Van Gestel afgedrukt in het boek "Komt vrienden, luistert naar mijn lied" (Stefaan Top & studenten, uitg. Lannoo,1985) (MUZ0107 pag. 104) - zangwijze niet vermeld
De bedelares
“De bedelares” of “Het balfeest” of “De versteven wees“, zo wordt dit lied genoemd in een paar liedjesschriften uit 1917 en in de door Herman Van Gorp en Willy Lustenhouwer genoteerde versies. Lustenhouwer schreef zoals steeds ook een melodie op, Van Gorp maakte in 1975 een bandopname bij Dymphna en Frans Laenen in Gierle die het bijna op diezelfde melodie zingen. Roland Desnerck vond het in “Het liedjesschrift van Dina Vanhoorne” (lied nr. 837 in “Muzikaal Erfgoed van Oostende”) die begint met ” ’t Is reeds daarginds, elks oogen stralen“. Erik Demoen plaatst het in “Liederen van de Industriële revolutie” en geeft als bron een “vliegend blad” van Jos Janssens uit Antwerpen, met verbasterde tekst en slechte rijmen evenwel, dus dat is zeker niet de auteur.



Het is een triestig verhaal over de kloof tussen arm en rijk: de hopeloze strijd van een arm meisje om niet van honger en kou te sterven en de apathie van feestende, welstellende jongelui. De liedjesmaker eindigt met een oproep tot de rijken om hun rijkdom te delen in de vorm van aalmoezen. Over een meer radikale en duurzame verdeling van de rijkdom wordt nog niet gerept, het zal dus wel gemaakt zijn aan het begin van de 20e eeuw.
De bedelares
836 [A] onbekend [C] onbekend
’t Is feest daarginds, elks ogen stralen,
van welvaart en zalige vreugd.
De tonen der muziek herhalen,
de wijn verdooft ’t gevoel der jeugd.
Wat sterrenglans, wat rijke glinster,
wat zoet gelach ligt er op elk gelaat.
Maar men vergeet de gure winter,
’t is buiten koud en ’t sneeuwt op straat.
Maar men vergeet de gure winter,
’t is buiten koud en ’t sneeuwt op straat.
Er wordt gebeld, de deur gaat open,
en snikkend sprak ’n kind vol nood,
het kwam tot aan de deur gelopen:,
mijn vader is reeds lange dood.
Mijn zusterke kwam ook te sneven,
mijn moeder ligt ook op het ziekbed neer.
’k Smeek u juffrouw, red ons het leven,
de honger martelt ons zo zeer.
’k Smeek u juffrouw, red ons het leven,
de honger martelt ons zo zeer
De deur vliegt toe, ’t bedelaresje,
mismoedig zonk ten gronde neer,
terwijl ze smeekt, de mart’laresse:
redt toch mijn moeder ’t leven weer.
Nog sneeuwt het voort op ’t halfnaakt meisje,
in slaap geraakt, ligt het roerloos en stil.
Niemand hoorde de klacht van ’t weesje
en buiten is het koud en kil
Niemand hoorde de klacht van ’t weesje
en buiten is het koud en kil
’t Is middernacht, ’t feest is ten einde, men treedt buiten in balgewaad,
toen hunne vreugde was beeindigd, blikten ze plots verschrikt op straat..
Een lijkje vond men op de dorpel,
’t was ’t wezekind, helaas het was reeds dood,
Het was al stijf, het arme mormel,
’t was reeds bij God en uit de nood.
Het was al stijf, het arme mormel, ’t was reeds bij God en uit de nood
Een les : rijken, heb meededogen.
Wil weduwen en wees bijstaan
zoveel het is in uw vermogen,
laat hen niet van ellend’ vergaan.
Want God heeft u fortuin gegeven
tot leniging van het aards verdriet.
Wil steeds aan hen een aalmoes geven,
vooral wanneer men er om bidt.
Wil steeds aan hen een aalmoes geven,
vooral wanneer men er om bidt.
| Partituur * De bedelares * | |
1. Dymphna en Frans Laenen, Gierle, 1975
|
|
2. instrumentaal
|
Bronnen: in MUZ0165 Geschiedenis café-chantant nr 157 pag 300 in MUZ0349 liedschrift Koopman nr 241 "Het balfeest" in MUZ0733 liedjesschrift Martha Criel 1917 Evergem in MUZ0903thesis Herman Van Gorp lied 22-7 "De versteven wees" + bandopname Dymphna en Frans Laenen, Gierle


