Moedertje bij de “Talkie”
De “Talkie” dat is het wereldwonder dat in 1928 ieders mond deed openvallen: filmbeelden mét synchroon geluid. Van Skype en dergelijke had men uiteraard nog geen weet… Als een familielid de Oceaan overstak naar Amerika dan was het wachten op een brief die weken onderweg kon zijn.
Florentine Sterckx noteerde de tekst van een lied hierover, waarvan ze de titel niet kende of niet had begrepen. Gelukkig vonden we het ook nog elders terug, ondermeer op het liedblad van een bedelzanger.
In dit lied stokt de briefwisseling tussen moeder en zoon, met grote ongerustheid tot gevolg. Een buurvrouw troont haar mee naar de cinema en … eind goed, al goed. Hoewel: de moeder besluit met “nu kan ik rustig sterven”, wat toch een rare vorm van geluk is.
Moedertje bij de “Talkie”
905 [A] onbekend [C] onbekend
Een moeder stond met vol gemoed
het grote zeeschip na te staren
waarmee haar zoon, haar laatst bezit
naar ’t ver Amerika zou varen.
In Holland was ’t niets meer gedaan
en na herhaalde tegenslagen
had hij gezegd “Ja oudje ’k ga
in ’t grote land mijn kans eens wagen.
Van wat ’k verdien, zeg oude vrouw,
stuur ’k ied’re maand de helft naar jou.
Van wat ’k verdien, zeg oude vrouw,
stuur ’k ied’re maand de helft naar jou.
Hij hield zijn woord en lange tijd
stuurde hij haar kleine bedragen
maar elke keer werd het wat meer
en dan schreef hij: “Je moet niet vragen.
Hoe ’k aan dat geld kom zal ik u
een andere keer wel eens verklaren
wanneer ik weer in Holland kom
misschien reeds binnen enkele jaren.”
Hij bleef maar sturen telkens meer
soms ’t dubbele van de voor’ge keer.
Hij bleef maar sturen telkens meer
soms ’t dubbele van de voor’ge keer.
Toen rees er twijfel in haar hart,
voor anderen had ze ’t steeds verzwegen.
Maar vaak dacht zij: “Wordt al dat geld
wel op een eerlijke wijs verkregen?”
Maar d’oplossing was naderbij
toen een buurvrouw haar inviteerde
om eens een avond met hen bei
in een theater te passeren.
Daar speeld’ een film zeer wonderbaar
maakte muziek en sprak zowaar!
Daar speeld’ een film zeer wonderbaar
maakte muziek en sprak zowaar!
Het licht ging uit, een beeld verscheen
er werd een Engels lied gezongen.
Maar was dat soms gezichtsbedrog?
Die zanger was haar eigen jongen!
En snikkend riep ze: “Lieve vent,
zou jij vergeving kunnen schenken,
dat ik van jou, mijn brave zoon,
in stilte kwaad heb durven denken?
Nu kan ik rustig sterven, Heer
ik hoord’ en zag mijn jongen weer!
Nu kan ik rustig sterven, Heer
ik hoord’ en zag mijn jongen weer!
| Partituur * Moedertje bij de Talkie * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: liedschrift Florentine Sterckx (MUZ0350 - laatste lied) liedblad circa 1930 met 3 strofen verzameling Wouters-Moorman Met muziek en een vierde strofe in "Van Zingen en Speule", Harrie Franken, (MUZ0288 pag. 125), opgetekend bij Serberdina de Vries-Van Dongen anno 1984
Kindeke’s Kerstsouvenir
In “Van Zingen en Speule – deel 13” nam Harrie Franken een lied over van een liedblad dat hem werd voorgezongen door mevrouw Baselmans uit Hilvarenbeek. Die herinnerde zich dat ze het had geleerd circa 1930, wat meteen uitsluit dat het over WOII zou gaan.
De muziek herkennen was niet zo moeilijk: het melodietje, dat Franz Gruber in 1818 voor het eerst liet horen bij een tekst van Joseph Mohr, kent ook vandaag nog iedereen en het wordt wereldwijd in 140 talen gezongen in de middernachtmis op Kerstavond.
Zoals dat echter meestal het geval is in geparafraseerde kerstliederen tussen 1914 en 1950, hekelt het lied het contrast tussen de vredige kerstboodschap en de ontluisterende realiteit van het oorlogsgeweld. De hoofdrolspeler in het verhaal, een kind, blijft verweesd achter. Letterlijk.
Kindeke’s Kerstsouvenir
812 [A] onbekend [C] Franz Gruber
Stille nacht, heilige nacht,
toe mijn kind, sluimer zacht
want als je zoetjes slapen gaat
en dan morgen weer vroeg op staat
wacht je een heel groot plezier,
krijg je een Kerstsouvenir.
Stille nacht, heilige nacht,
Kindje slaapt, kindje lacht.
‘s Morgens ontwaakt ze voor dag en voor dauw,
vraagt aan mamaatje: “Hé, waar is het nou?
Of is’t misschien nog niet hier
dat mooie Kerstsouvenir?
Stille nacht, heilige nacht,
“Wees gerust, schatje wacht:
Paatje aan ’t front heeft het stellig beloofd,
als je mamaatje misschien niet gelooft,
neem dan maar pen en papier,
schrijf om je Kerstsouvenir.”
Stille nacht, heilige nacht,
Kindje schrijft wat ze dacht:
Maatje vindt ’t goed dat ik schrijvend u vraag
wat ik het liefste wil hebben vandaag,
’t liefst’ is dat paatje komt hier,
bij mij als Kerstsouvenir.
Stille nacht, heilige nacht,
Eenzaam staat ginds op wacht,
papaatje leest in den innigen brief
’t vurig verlangen van ’t kindeke lief,
denkt aan zijn thuis hem zo dier,
zus en haar Kerstsouvenir.
Stille nacht, heilige nacht,
Duizenden omgebracht.
In het gevecht, in het heetst van de strijd
sneuvelt het paatje van de kleine meid,
offert voor ’t vaderland fier
kindeke’s Kerstsouvenir.
Stille nacht, heilige nacht,
’t doek omlaag, de stoet wacht.
Kwam van papaatje een donkere brief,
stierf ook van smarten haar moedertje lief,
alleen, als wees bleef ze hier,
dat was haar Kerstsouvenir.
| Partituur * Kindekes Kerstsouvenir * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: Stille nacht in "Van Zingen en Speule" deel 13-16 (MUZ0288 pag 609)
De onzinkbare Titanic
Over de Titanic is genoeg geweten, dus daar hoeven we hier niet meer op in te gaan.
We deden dat overigens al uitgebreid 10 jaar geleden, bij het lied “De ramp van den Titanic”
Speciaal aan het lied dat we nu bespreken is de gebruikte melodie “Am Elterngrab“, geschreven in 1902 door Emil Winter-Tymian (1860-1926) die in de strofen mooi opbouwt naar een climax in het refrein.
De onzinkbare Titanic
904 [A] liedblad uit Rotterdam [C] trad.
Het allergrootste schip van deze aard
Zou d’Oceaan oversteken,
De Titanic, zoveel miljoenen waard,
Was onzinkbaar, kon niet breken.
Men ging aan boord, maakte zich niet bang,
Want niemand dacht aan zijn ondergang.
De Titanic, dit drijvende paleis,
zou vergaan al op zijn eerste reis.
De Titanic, dit drijvende paleis,
die zou vergaan al op zijn eerste reis.
De Zondag was voorbij, ’t was middernacht,
Men was voldaan gaan slapen,
De uitkijk op zijn post, hij hield de wacht,
Hij denkt aan vrouw en knapen.
Opeens een schok, door een berg van ijs,
Het schip is nu der golven spijs.
De Titanic, zo onzinkbaar als zij was,
zinkt spoedig in die grote waterplas.
De Titanic, zo onzinkbaar als zij was,
zinkt spoedig in die grote waterplas.
De reddingsboten dalen spoedig neer,
Men ziet het schip verdwijnen,
En vol ontzetting loopt men heen en weer,
De tel’grafist geeft seinen.
Achthonderd zijn er slechts gered,
De rest rust in der golven bed.
De heldenmoed die hier nu is vertoond,
Vergeten nooit, die ’t hebben bijgewoond.
De heldenmoed die hier nu is vertoond,
Vergeten nooit, die ’t hebben bijgewoond.
Een spreekwoord zegt: als ’t kalf verdronken is,
Gaat men de put pas dempen,
Zo gaat men hier, da’s zeker en gewis,
Op de directie schempen.
Ik roep hier toe aan groot en klein,
De waarheid ligt in het refrein:
Men had van zoveel doden niet gehoord,
Als er veertig sloepen waren geweest aan boord.
Men had van zoveel doden niet gehoord,
Als veertig sloepen waren geweest aan boord.
| Partituur * De onzinkbare Titanic * | |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Am Elterngrab" liedblad uit de verzameling D. Wouters - 1933 (MUZ0483) "Nederlandse Straatlied" - D. Wouters - pag. 68 zangwijze afgeleid uit bandopnames van Ate Doornbosch http://www.liederenbank.nl/liedpresentatie.php?zoek=74353&lan=nl


