De Europese oorlog (1914)
uit de verzameling Wouters-Moormann, niet gedateerd
Dit lied vonden we onder verschillende titels terug op liedbladen en in liedschriften. Het gaat uiteraard over de Eerste Wereldoorlog (die in het begin alleen onder Europese landen werd uitgevochten tot Amerika ook meedeed) : niemand wil die oorlog maar niemand kan er aan ontsnappen en velen zullen het niet kunnen voortvertellen. Misschien toch maar beter vermijden zo’n oorlog, uiteindelijk verliest iedereen(1), maar blijkbaar heeft niet elke gezagsdrager voldoende geschiedenislessen gehad.
Over de zangwijze is niet iedereen het eens, wij vonden dat “Meet me tonight in dreamland” er het best bij past en dat vindt de Nederlandse Liederenbank ook.
De “Mills Brothers” zingen het meerstemmig maar beperken zich tot het refrein.
De Europese oorlog
1067 [A] onbekend [C] Leo Friedman (+1929)
Een felle strijd is weer bereid
tussen Europese staten.
Eenieder land vindt het een schand,
oorlog ja zal men steeds haten.
Volkeren gaan elkaar vermoorden,
onschuldig bloed roept in akkoorden:
Waarom is er geen vrede,
Moet er steeds oorlog zijn ?
Er wordt zoveel geleden,
Op ’t slagveld ziet men bitter lijên.
Vaders van huisgezinnen
Trekken ten strijde heen.
Vrouwen en kinderen treuren thuis.
0 oorlog, o schrikwekkend kruis.
Een wrede slag ziet men bij dag.
Honderden ziet men er vallen.
Hun brekend oog gericht omhoog,
hoort hoe de kanonnen knallen.
En ver van huis, van maagd en van vriend,
van vader, moeder, vrouw en kind.
Geen mannen meer, wat een oneer.
Ziet gij die jeugdige knapen ?
Van moeders haard wreed weggeschaard,
hanteren ’t bloedige wapen.
Hun jeugdig bloed dat ziet men thans vloeien,
uit brede wond de grond besproeien.
Daar in de schuur bij ’t knapp’rend vuur
zitten twee grijsaards te dromen.
Hun enig kind, door hen bemind,
moest onder de wapens komen.
Op zek’re dag, hun leed was groot,
hun enig kind, hun zoon was dood.
Ziet gij die man zo goed hij kan,
strompelend gaan op twee krukken ?
Hij was een held, op het slagveld
schoot men zijn benen in stukken.
En voor zijn moed prijkt op zijn borst
het erekruis voor land en vorst.
 |
Partituur * De Europese oorlog * |
 |
instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Meet me tonight in dreamland" (1909) anonieme liedbladen 1914-1918, ook getiteld "Waarom is er geen vrede" en "Gevloekt zij de Oorlog" lied nr 2.6 in "Het VOLKSLIED in Kasterlee en omgeving" (MUZ0903)
(1)Uitgezonderd de fabrikanten van wapentuig.
De broodrover
De industriële revolutie eind 19e eeuw bracht onherroepelijk het stijgend gebruik van machines met zich mee, aangedreven door stoom, door elektriciteit of door diesel. Het waren in de ogen van de fabrikanten middelen om sneller en goedkoper te produceren, voor de zich overbodig voelende handenarbeiders waren het eerder “broodrovers”.
Dat lieten ze niet zomaar gebeuren, er kwamen – na veel hevige en bloedige strijd – vakbonden om te ijveren voor een menswaardig bestaan voor iedereen en billijke vergoedingen voor elke vorm van arbeid.
Stadsgraanzuiger met stoomdrijfkracht – in gebruik genomen in 1927 – ondertussen verhuisd naar Rotterdam
In dit lied gaat het meer specifiek over de graanzuigers (elevatoren) die in de haven van Antwerpen in gebruik werden genomen vanaf 1883 op initiatief van Schepen Ferdinand Van der Taelen. Zo moest het graan niet zak per zak gelost worden maar kon het veel sneller overgeheveld worden naar silo’s aan land en omgekeerd. Resultaat: meer dan 3000 dokwerkers op slag werkeloos! Geen wonder dat de ijverige schepen door een woedende menigte werd belaagd en moest ontzet worden door 16 gendarmes te paard met de sabel in de hand.
Wie de tekst voor dit lied schreef weten we niet, de niet vermelde melodie komt van het lied “Blue Bell” dat in 1904 verscheen. Dat gaat over een soldaat die zijn geliefde moet verlaten voor een niet nader genoemde strijd. Hij overleeft het niet …
De Broodrover
1066 [A] onbekend [C] Theodore F. Morse (1873-1924)
Daar klinkt langs alle kanten
een kreet vol bange klem:
“De elevator zal komen”
roept ieder met droeve stem.
Het werkeloos tal gaat stijgen,
d’armoe sluipt de woning in.
Geen arbeid is er meer te krijgen,
verhongeren doet menig gezin
Waar is de werkman
die steeds vol vlijt
zijn krachten weidde
aan harden arbeid?
Ja, ziet hem staren
droevig ter neer
op hongerige kinderen,
voor hem geen arbeid meer.
Ziet gij die lange scharen
van mannen vol van kracht?
Het zijn allen werkelozen,
thans verschopt en thans veracht.
Drie duizend kloeke mannen
staan nu weer aan de kant
door de elevatoren,
de vloek van ’t ganse land.
Daarom, o werkmans zonen
voor wien men d’arbeid dooit,
schaart u onder de vanen
die men voor u ontplooit.
Laat thans uw stemme horen,
geef aan ons werk en brood:
weg met d’elevatoren
die ons doemen ter dood.
3. Waar is de werkman
die steeds het graan
op zijn schouders
in de schuren deed gaan?
Ja, ziet hem dwalen,
bleek als de dood,
want d’ellevatoren
ontstolen hem brood.
|
Partituur * De Broodrover * |
|
instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: Blue Bell (1904) liedblad drukkerij Van den Eynde, Antwerpen (MUZ0956 pag. 22) “Drij Moorden voor Vijf Cens” (MUZ0544 pag. 89 e.v.) “Liederen der industriële revolutie - deel 1, 2 en 3” (MUZ0070 pag. 144)
Ook in Nederland verscheen in Amsterdam op een anoniem liedblad een lied over hetzelfde thema, op een andere, niet vermelde melodie.
De vondelinge
Over vondelingen hebben we het al een paar keer gehad(1). Niet te verwonderen: er waren er nogal wat, om diverse redenen. Het ging dan wel altijd over pasgeborenen die ergens werden achtergelaten, dikwijls aan het portaal van een kerk omdat daar (vroeger) elke dag vroom volk passeerde. Deze vrome gelovigen konden het niet maken om zo’n kind te laten liggen en vaak kwam het dan ook goed terecht.
In dit lied is de titel slecht gekozen. Het gaat eerder over een jong meisje dat verweesd is achter gebleven als haar moeder sterft en “een vader had ze nooit gekend op aard”. Uiteindelijk (spoiler alert) loopt het ook hier goed af.
De vondelinge
1065 [A] Aloïs van De Velde [C] J.L. Benech (P.D.)
Koud en dampig was de lucht zwaar belaân
toch zag men een meisje droef eenzaam gaan
’t hart gebroken door de smart
sinds moederke rust in ’t graf
Al dien tijd dwaalde het hulpeloos rond
omdat het bij niemand geen brood meer vond
zo doold’ het dagen alleen
wijl het smeekt vol droef geween.
Moedertje ach waarom gingt gij heen?
Niemand begrijpt mijn smart of geween
Ik gevoel den honger die mij kwelt
en niemand die mij ter hulpe snelt
’t is zo stil en treurig om mij heen
moedertje waarom keert ge niet weer?
Zo ging dat arme kind doelloos voort
wijl er toch niemand haar klachten aanhoort
steeds alleen, van niemand hulp
zij bezat noch huis of stulp.
Een vader had zij nooit gekend op aard
de maatschappij had haar in ’t leven gebracht.
Zo bleef het na moeders dood
gans alleen smeekt ze steeds voort.
Moedertje ach waarom gingt gij heen?
Niemand begrijpt mijn smart of geween
Ik gevoel den honger die mij kwelt
en niemand die mij ter hulpe snelt
’t is zo stil en treurig om mij heen
moedertje waarom keert ge niet weer?
Den avond viel en ’t werd stil als een graf
en kwam voor het arme kind den bangen nacht
zij dacht weer: waar nu gerust?
Geen moeke die m’in slaap sust.
Stil en eenzaam viel z’in slaap ’t arme kind
’s anderdaags, een brave man die haar vindt
aanschouwt haar met droef geween
wijl ze zucht: « ‘k ben gans alleen »
3. En die man zegde haar zacht en teer:
ik geef u een brave moeder weer.
Het kind zegde, ach het is te schoon,
misschien is het toch slechts maar een droom
maar die brave vrouw zegde: mijn kind,
’t is waarlijk een moeder die gij vindt.
|
Partituur * De vondelinge * |
|
instrumentaal
|
(1) Andere liedjes over “vondelingen” :
- De vondeling (“Mijn moeder was een meisken”)
- De Vondeling
- De Vondeling te Caulille
- Verboden liefde
- De verlatene Jeanne Elisabeth Schrapnel
Bronnen: zangwijze: "Riquita" (1926) MUZ0821 liedbladen verzameling Eliane Van Geyt pag. 109 31e VLAAMSCHE UITGAAF van de goed gekende Volkszangeres HONORINE VAN HEMELRIJK OUDE BRUG, 248, LOKEREN begeleid door de accordeonist Aloïs Van De Velde
